Takaichi, Trump ile Xi Jinping görüşmesinden önce New York’ta bir araya gelerek Japon stratejisini masaya koymaya çalışıyor

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Donald Trump ile 22 Eylül’de New York’ta gerçekleşmesi beklenen kritik bir toplantıda, ABD’nin Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Washington’daki zirvesinden iki gün önce Tokyo’nun önceliklerini doğrudan masaya koymaya çalışıyor. Toplantının akışı ve içerigi, Trump-Xi görüşmesinin öncesinde bölgedeki güvenlik ve ekonomik düzenin nasıl şekilleneceğine dair Japon kaygılarını da ortaya koyuyor.

Tokyo’nun hedefi yalnızca ABD-Japonya ittifakının yeniden teyit edilmesi değil; iki lider masaya oturmadan önce Trump-Xi zirvesinin politika ve ekonomi parametrelerinin belirleyicisi olmaya çalışmak. Bu toplantı, dünyadaki en büyük iki ekonominin müzakere sürecinde Japonya’nın stratejik çıkarlarının bir kenara itilmesini önlemeye yönelik.

Müzakere Süreci ve Temel Kaygılar

Tokyo’daki endişe, Washington ve Beijing’in görüşme başlaması değil; müzakerenin sonuçları. İşlemsel mantığın zirveyi domine etmesi halinde, ekonomik tavizlerin stratejik ödenerlerle takas edilmesi ve müttefiklerin güvenlik çıkarlarının ikinci plana atılması beklenen senaryo kaygı veriyor.

Bu olasılık, iki taraf zirve için zemin hazırladıkça somutlaşmaya başladı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ticaret, gümrük vergileri, kritik mineraller ve yapay zeka konularında görüşürken, iki taraf kırılgan ekonomik trükeyi nasıl uzatacaklarını tartıyor.

Tokyo için merkezi sorun, Trump ile Xi’nin bir anlaşmaya ulaşabilip ulaşamayacağı değil; Japonya’nın belli stratejik konuları takas edilmesi çok pahalı olacak şekilde masaya koyabilmesi.

Japonya Strateji ve Ekonomi Aksiyon Kurumu Senior Uluslararası İşler Analisti Ronny P Sasmita

Tayvan Meselesi

İlk konu Tayvan. Son dönemdeki haberlere göre, Tayvan’ın müzakerede pazarlık kozu haline gelmesi ABD müttefikleri arasında kaygı uyandırdı. Trump, Washington ve Beijing’in daha geniş ekonomik uzlaşıları araştırdığı bir dönemde bile Tayvan’a silah satışlarını olası bir “pazarlık kozu” olarak nitelendirdi.

Japonya bu nedenle zirveden önce Tayvan’ın yalnızca Washington ve Beijing arasındaki ikili bir konu değil, Hint-Afrika-Pasifik bölgesinin daha geniş güvenlik mimarisinin bir parçası olarak ele alınmasını sağlamaya çalışıyor. Coğrafi açıdan Tayvan, Japonya’nın kendi stratejik ortamundan ayrılamaz; Tayvan Bozluğu’nda bir kriz, Japonya’nın güneybatı adlarının güvenliğini, deniz yollarını, enerji akışlarını ve yarı iletken tedarik zincirlerini tehdit eder.

Savunma Kapasitesi ve Ekonomik Entegrasyon

Japonya savunma kapasitesini güçlendiriyor, krizlere müdahale yeteneğini genişletiyor ve ABD dışındaki ülkelerle güvenlik işbirliğini derinleştiriyor. Örneğin Japonya’nın Resmi Güvenlik Yardımı programı hızla büyüdü; 2026 mali yılı bütçesi bir önceki yılın 8,1 milyar yeninden 18,1 milyar yene yükseldi.

Bu program açıkça aynı görüşteki ülkelerin güvenlik ve caydırıcılık kapasitelerini güçlendirmeyi ve gücü tek taraflı olarak statükoyu değiştirmesini önlemeyi hedefliyor. Ancak Japonya’nın amacı katı bir Amerikan taahhüdü talep etmek değil; belirsizliğin bölgesel statükoyu pazarlığa davet etmesine izin vermemek.

Japonya aynı zamanda ittifakı Washington için ekonomik açıdan vazgeçilmez kılmaya çalışıyor. Bu da ABD içinde 550 milyar dolarlık yatırımlık taahhüdünü içeriyor; enerji, yarı iletkenler, kritik mineraller ve diğer stratejik sektörleri kapsayan bu çerçevede doğal gaz üretimi ve küçük modüler nükleer reaktörler gibi girişimler zaten yer alıyor.

Kritik Mineraller ve Teknoloji Kontrolü

Japon şirketleri yarı iletken malzemeleri, özel kimyasallar ve üretim ekipmanlarında anahtar konumlarda; Tokyo Electron ve diğer firmalar küresel yarı iletken üretisine derinlemesine gömülü. Bu nedenle Washington ve Tokio arasındaki ihralat kontrolleri koordinasyonu iki amaca hizmet ediyor: Çin’e baskıyı sıkılaştırırken, Amerikan teknoloji kontrol rejiminin Japon sanayine zarar verecek biçimde parçalanmasını önlemek.

Aynı prensip kritik mineraller için de geçerli. Çin’in stratejik malzemelerin ihralatını kısıtlamaya hazır olması zaten Japonya ve diğer gelişmiş ekonomilerin hassaslığını ortaya koydu. Reuters, Haziran ayında diplomatik bir anlaşmazlık sırasında Çin’in Japonya’ya yaptığı ağır toprak elementi ihralatının keskin biçimde azaldığını bildirdi.

Kurumsallaştırma Stratejisi

Japonya taahhüdünü Trump-Xi pazarlığının yeniden şekillendirmesinden önce kurutsallaştırmaya çalışıyor. Kişisel diplomasi önemini koruyor; Takaichi, siyasi mirası Shinzo Abe üzerinden geliştirdiği Trump ile ilişkiyi sürdürdü. Ancak kişisel uyum doğası gereği kararsızken, kurumsal düzenlemeler tersine çevirmek daha zor.

Japonya bu nedenle ittifakı ekonomik çerçevelere, teknoloji anlaşmalarına, kritik mineral düzenlemelerine, koordineli ihralat kontrollerine ve yatırımlar mekanizalarına yerleştirmeye teşvik ediliyor. Amaç, güvenlik ve ekonomik çıkarların birbirini desteklediği bir taahhüt ağı oluşturmak.

Japonya aynı zamanda Hint-Afrika-Pasifik’in geniş ölçeğinde bu mantığı yayıyor. 2025 mali yılında Japonya, Endonezya’da deniz yeteneklerini hızlı devriye botlarıyla destekledi ve benzer yardımları bölgedeki diğer ortaklara uzattı.

Son Durum

Japonya’nın daha geniş amacı Trump’ın Xi ile müzakere etmesini durdurmak ya da Washington’u gereğinden fazla çatışmacı bir tutuma itmek değil; ABD-China diplomasisinin nasıl işleyeceğini şekillendirmek. Bu, delicate bir denge gerektiriyor: Japonya Tayvan ve bölges güvenlik düzeninin pazarlık kozu haline gelemeyeceğini açıkça belirtmeli ama bu pozisyonunu Çin’in tırmanmasını hızlandıracak biçimde çerçevelememelidir.

Tokyo, Trump-Xi zirvesine birkaç gerçeğin zaten belirlenmiş olmasıyla girmek istiyor: Tayvan’ın Japonya’nın güvenliğinden ayrılamaz olduğu; ABD-Japonya ittifakının Amerika’ tangible ekonomik faydalar sağladığı; Japonya’nın kendi stratejik ağırlığını taşıyabilmeye daha yetenekli hale geldiği; ve iki ülkeyi birbirine bağlayan teknoloji ve tedarik zinciri mimarisinin rastgele sökülemeyecek kadar entegre olduğu.

Japonya, Trump’ın Xi ile sonunda ne görüşeceğini kontrol edemez. Ancak kendi aleyhine büyük bir pazarlığın yapılacağı alanı daraltmaya çalışabilir. Bu da Takaichi’nin zirve öncesi diplomasisinin gerçek amacı: ABD-China anlaşmasını önlemek değil; ortaya çıkan her türlü anlaşmanın Japonya’nın başının üzerinden Asya-Pasifik bölgesindeki stratejik haritayı yeniden çizmemesini sağlamak.