Avustralya merkezli bir bilim yayıncısı, Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) ait Swarm uydularından elde edilen verileri antik kayalar ve tortullarda korunmuş manyetik alan hareketleriyle birleştirerek yaklaşık 41.000 yıl önce gerçekleşen jeomanyetik olayın tamamını yeniden inşa etti ve bunu ses kaydına dönüştürdü. Araştırmacılar, gezegenin manyetik alanının çöküşünü temsil etmek için tahtanın vızıltısı ve çarpışan kayalar gibi sesleri de katarak bu ürpertici kaydı ortaya koydu.
Bu gelişme, Dünya’nın koruyucu manyetik kalkanının tarihte bir kez tamamen ortadan kalkabildiğini ve bunun çevresel etkilerinin bugün bile izlenebildiğini hatırlatıyor. Araştırmalar, benzer zayıflamaların gelecekte tekrar yaşanabileceğine işaret ederken, bilim insanları bu aşırı olayların nedenlerini anlamak için gözlemlere devam ediyor.
Manyetik Alanın Doğası ve Laschamps Olayı
Dünya’nın manyetic alanı, gezegenin çekirdeğinin derinlerinde dönen sıvı metalden kaynaklanır ve uzaya doğru on binlerce, bazen yüz binlerce kilometre genişler. Bu alan, atmosferimizi yok edecek olan güneş parçacıklarını saptırarak dünyayı korur. Normal koşullarda manyetik alan çizgileri; yüzeyin üzerinde güneyden kuzeye, altında ise kuzeyden güneye doğru düzenli, kapalı halkalar oluşturur.
Araştırma bulgularına göre, geri dönüşüm gerçekleşirken manyetic alan sıradan gücünün yalnızca yüzde 5’ine kadar zayıfladı ve yüzyıllar boyunca bu durumda kaldı. Buz çekirdekleri ve o döneme ait deniz tortularından elde edilen kayıtlar, kozonik ışınların atmosfere çarpmasıyla oluşan berilyum-10 izotopu seviyelerinin yaklaşık ikiye çıktığını gösteriyor.
Bu durum, daha fazla radyasyonun yeryüzüne sızdığına işaret ederken, ayrı modellemeler bu olayın ozon tabakasını da etkemiş olabileceğini öne sürüyor.
Radyasyon Kalkanının Kaybolması ve Çevresel Etkiler
Olayı 2021 yılında tarihleyen jeo bilimci Chris Turney, geri dönüşümü “kozmetik radyasyon kalkanımızın tamamen ortadan kalktığı bir an” olarak tanımladı.
“Bu durum, küresel çapta dünyanın diğer kayıtlarında gözlemlenen bu dönemin iklim ve çevresel değişimleriyle tutarlı. Örneğin Avustralya’nın megaflorasının (megafauna) gizemli şekilde yok oluşu buna örnek verilebilir.”
Chris Turney
Aynı araştırmacı, bu olayın kayıtlardaki en eski mağara resimleriyle de üst üste geldiğini belirtti ve araştırmacıların, bu olayın insanları evlerin içine itmiş olabileceği hipotezini ortaya koyduğunu aktardı.
Geri dönüşümün tamamlanması yaklaşık 250 yıl sürdü. Bu süre içinde manyetik alan sıfır ile sıradan gücünün yüzde 6’sı arasında kısa bir süre için tamamen çökebilir, ardından yaklaşık 440 boyunca dönmüş yönünde sabitlendi.
Hatta orada stabilize olduktan sonra bile tam anlamıyla toparlanamadı. En iyi ihtimalle, tüm bu süre boyunca bugünün gücünün dörtte birine yakın bir seviyede kaldı.
Günümüzde Manyetik Alan ve Atlas Okyanusu Anomalisi
Bunların hepsi açık ama rahatsız edici bir soruyu gündeme getiriyor: Bu tekrar olabilir mi? Büyük ihtimalle yakında değil, ancak Dünya’nın manyetic alanı şu anda bir şeyler yapıyor.
Manyetik Kuzey Kutbu, Kanada’dan uzaklaşıp Sibirya’ya doğru o kadar hızlı kayıyor ki, bilim insanları konumunu resmen güncellemek zorunda kaldı. Atlas Okyanusu’nun güneyi üzerinde ise ESA’ın Swarm uyduları (korkutucu sesin sorumlusu), 2014 ile 2025 yılları arasında kıta Avrupası’nın neredeyse yarısı kadar bir alanda büyüyen, “Atlas Okyanusu Anomalisi” adını taşıyan ve alanda bir “deprem çukuru” olarak betimlenen manyetik alan zayıflamasını haritalandırıyor.
“Atlas Okyanusu Anomalisi yalnızca tek bir blok değil. Afrika yönünde farklı, Güney Amerika yakınında ise başka şekilde değişiyor. Bu bölgede, alanın çok daha yoğun biçimde zayıflamasına neden olan özel bir şey yaşanıyor.”
Chris Finlay, Danimaka Teknik Üniversitesi Jeomanyetizm Profesörü
Güncel araştırmalar, bu belirli anomalinin tam anlamıyla bir geri dönüşümünün habercisi olmadığına işaret ediyor. Onun benzeri zayıf ve sürüklenen lekeler daha önce de ortaya çıkmış ancak Laschamps olayına benzeyen bir şeye yol açmamıştır.
Bu durum, bir sonraki geri dönüşümün ne zaman olacağını söylemiyor; işte tam da bu yüzden bilim insanları izlemeye devam ediyor.
“Bu aşırı olayların gelecekte gerçekleşmesi, uzay iklimi öngörmeleri ve çevre ile Dünya sistemi üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi açısından önemlidir.”
Sanja Panovska, Almanya’daki GFZ Potsdam Araştırma Merkezi
Ara sıra yanlış gidebileceği düşünülen bu olaylar için artık bir ses kaydı var: Alanın dramatik zayıflaması, tahtanın vızıltısı ve düşen taşın ezil sesiyle yeniden çalınıyor.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.