Hindistan’ın “Doğu’ya Uyanış” ve Bangladeş’in “Doğu’ya Bakış” Politikaları: Myanmar Savaşı İki Ülkenin Ekonomik Koridorlarını

İngilizce kaynak metinde öne sürülen analiz, Hindistan’ın 1991’de başlattığı ve 2014’te “Doğu’ya Uyanış” (Act East) politikasına dönüştürdüğü stratejinin, Bangladeş’in ise 2001-2002’de hayata geçirdiği “Doğu’ya Bakış” (Look East) yaklaşımının ancak karayolları ve limanların diyalog ile istikrar üzerine oturması halinde meyve vereceğini savunuyor. Metne göre Myanmar’daki iç savaş, Manipur’daki huzursuzluk, kaçak ticaret ve Roingya krizi; yaklaşık 1.360 kilometrelik Hindistan-Myanmar-Tayland Üç Taraflı Otoyolu ile Kolkata-Sittwe-Kaladan Nehri-Mizoram hatlarını kesintiye uğratıyor.

Haber metni, bölgedeki bağlantı projelerinin stratejik rekabet, iç çatışma, zorla yerinden etme, kaçak ticaret ve hassik ikili ilişkilerle şekillendirilen bir coğrafyada işlediğini vurguluyor. Metnin merkezinde, karayollarının, limanların ve ekonomik koridorların siyasi diyalog, yerel katılım ve sürdürülebilir bölgesal istikrar olmadan tam faydalarını sağlayamayacağı iddiası yer alıyor. Hindistan, Bangladeş, Myanmar, Çin ve Tayland’ın çatışmayı azaltma ve güvenli ticaret yollarını koruma konusunda ortak çıkarları bulunduğu belirtiliyor.

Hindistan’ın Üç Taraflı Otoyolu ve Kaladan Projesi

Hindistan, ekonomik ve stratejik bağlarını Güneydoğu Asya ile güçlendirmek amacıyla 1991’de “Doğu’ya Bakış” politikasını başlattı ve 2014’te bunu “Doğu’ya Uyanış” politikasına dönüştürdü. Öne çıkan yatırımlar arasında Hindistan-Myanmar-Tayland Üç Taraflı Otoyolu ve Kaladan Çok Modlu Geçiş Taşımacılığı Projesi yer alıyor. Yaklaşık 1.360 kilometrelik üç taraflı otoyol, Manipur’daki Moreh ile Tayland’daki Mae Sot’u Myanmar’ın Sagaing Bölgesi üzerinden birbirine bağlamayı hedefliyor. Kaladan projesi ise Kolkata’yi Mizoram’a, Myanmar’ın Rakhine Devletinde bulunan Sittwe Limanı ve Kaladan Nehri aracılığıyla bağlamaya tasarlanmış durumda.

Liman ve nehir terminallerinin işletilde olması rağmen, Mizoram sınırına giden 109 kilometrelik karayolu bağlantısı hâlâ inşaat aşamasında ve tamamlanma hedefi 2027 yılına revize edildi. Chin ve Rakhine Devletlerindeki çatışmalar ilerlemeyi olumsuz etkiledi. Rotanın tamamen işletilebilmesi durumunda, Hindistan’ın kuzeydoğu eyaletlerine temel malların tedarikinin kısalması ve kolaylaşması bekleniyor.

Hindistan’ın Myanmar’daki Temel Çıkarları

Hindistan’ın Myanmar’daki başlıca çıkarları, kuzeydoğu sınırını istikrara kavuşturmak, “Doğu’ya Uyanış” politikasını ilerletmek ve artan Çin etkisine denge sağlamak. Üç taraflı otoyol ve Kaladan projesi bu hedeflerin merkezinde yer alıyor. Hindistan ayrıca Nagaland’daki Avangkhu dahil ek Kara Limon İstasyonları ve Arunachal Pradesh’teki Nampong ile Pangsau Geçidi üzerinden ticaretin genişletilmesi konularını değerlendirdi. Sınır pazarlarının (border haats) yereli ticareti destekleyebileceği ve sınırın her iki yanında da geçim kaynakları yaratabileceği vurgulandı.

Hindistan’ın barışçıl ve istikrarlı bir Myanmar’a güçlü çıkarı bulunuyor. Hindistan, Myanmar otoriteleri ile Arakan Ordusu dahil etkili yerel aktörlerle işbirliğinin gerilimi azaltmaya ve Roingya krizini çözme koşullarını yaratmaya yardımcı olabileceği belirtiliyor. Bölgesel güvenlik, yaklaşık 1,3 milyon kişilik Roingya nüfusunun kalıcı bir çözüm olmadan sağlanamayacak.

Bağlantı projeleri barış ve siyasi istikrar kurmaya yönelik çabalarla desteklenmedikçe Hindistan’ın “Doğu’ya Uyanış” politikası bölgesel gelişmeye anlamlı katkı sağlayamaz.

Haber metni

Metin, Roingya krizinin yalnızca insani bir sorun değil, aynı zamanda bölgesel güvenlik sorunu olarak da görüldüğünü aktarıyor. Yaklaşık 1,3 milyon kişilik zorla yerinden etilmiş Roingya nüfusunun kalıcı çözümünün bölgesel güvenlik için şart olduğu vurgulanıyor.

Bangladeş’in “Doğu’ya Bakış” Stratejisi

Bangladeş, 2001-2002 tarihli “Doğu’ya Bakış” çizgisiyle daha az pazar konsantrasyonu ve Hindistan veya Batı’dan vazgeçmeden ASEAN, Çin, Japon ve Güney Korea’dan daha fazla yatırım çekme hedefini güdüyor. Ülke, birçok Doğu Ekonomisinde önemli bir ticaret açığı yürütüyor ve bu dengesizliği azaltmak için 2001-2002’de Güneydoğu ve Doğu Asya ile ekonomik, politik ve güvenlik ilişkilerini derinleştiren stratejik bir dış politika yönelimi geliştirdi.

Stratejinin merkezinde denge ilkesi yer alıyor: Bangladeş, sınırlı sayıda pazara aşırı bağımlılığı azaltmak, ASEAN üyeleri, Çin, Japon ve Güney Korea’dan yatırım çekmek ve üretken ilişkileri korurken bölgesel bağlantıları genişletmek istiyor. Malezya ve Çin’e yapılan son üst düzey ziyaretler bu yaklaşıma yeni ivme verdi. Başarılı bir “Doğu’ya Bakış” politikası yatırım, istihdam, teknoloji transferi, ihracat büyümesi ve iyileşen yaşam standartları üretebilir.

Bangladeş-Myanmar İlişkilerindeki Gerginlikler

Myanmar ile daha iyi ilişkiler Bangladeş’in doğu stratejisi için gerekli olsa da, ikili gerginlikler hâl keskin. Myanmar’daki çatışma sürüyor, Rakhine Devletinin büyük bir kısmı Arakan Ordusunun kontrolünde ve Roingyalar için kalıcı çözüm ya da güvenli, gönüllü ve onurlu geri dönüşe doğru ilerleme kaydedilemedi. Sınır ötesi topçu ateşi, Naf Nehrindeki güvenlik boşluğu, Bangladeşli balıkçıların tehdit edilmesi, Chittagong Hill Tracts’ta yeniden patlayan şiddet ve süren uyuşturucu ve silah kaçakçılığı baskıyı artırıyor.

Bangladeş’teki Roingyalar için azalan insani yardım krizi daha da derinleştirdi. Bangladeş, Rakhine toplulukları veya Arakan Ordusu ile sürdürülebilir ve etkili iletişim geliştiremedi. Bu boşluk, sınırın ötesindeki gelişmeleri anlama, ulusal çıkarları koruma ve istikrarı destekleyebilecek pratik düzenlemeleri araştırma yeteneğini sınırlıyor.

Diplomasi ve Ekonomik Koridor Önerileri

Myanmar otoriteleri de daha geniş diplomatik kabul ve ülkenin başlıca iletişim ve ticaret yolları üzerinde daha fazla kontrol arıyor. Genel Min Aung Hlaing’in Nisan 2026’daki Hindistan ziyareti, başkanlığı devraldıktan sonraki ilk yabancı destinasyon olarak bu diplomasi çabasının bir parçasını oluşturdu. Myanmar ordusu da Çin ve Tayland ile sınırda ateşkes veya müzakerelerden sonra sınırların yakında konumunu sağlamlaştırmaya çalışıyor.

Yenilenmiş bir “Doğu’ya Bakış” politikası Bangladeş için önemli fırsatlar açabilir. Çin’in Teesta Ana Planı, Roingya krizi için sürdürülebilir bir yaklaşım ve BRICS ile daha yakın ilişkiler konusunda işbirliği teklif ettiği bildirildi. Görüşmelerde potansiyel bir Bangladeş-Myanmar-Chin ekonomik koridoru da yer aldı. Pratik termsinde böyle bir koridor, Chattogram ve Cox’s Bazar’ı Rakhine Devleti ve Mandalay üzerinden Çin’e giden yollarla bağlamaya çalışacak.

Enerjik ticaret geri dönüşü değiştiremez ancak bunun için zeminii kolaylaştırabilir.

Haber metni

Mesaj, resmi ticaretin sınırlı olsa da genişleme kapsamının considerable olduğunu vurguluyor. Myanmar Bangladeşli sanayilere hammal malı sağlayabilirken, Bangladeşli üreticiler ve hizmet sağlayıcılar Myanmar’da yeni tüketicilere ulaşabilir. Güvenli transit, Bangladeş’e Tayland, Çin ve diğer Güneydoğu ve Doğu Asya pazarlarına daha iyi erişim sağlayacak.

Son Durum ve Önerilen Ulusal Komite

Güneydoğu Asya ile Güney Asya arasındaki bağlantı, bölgenin geleceğin gelişmesinin güçlü bir motoru haline gelebilir ancak altyapı barış, siyasi diyalog ve kurumsal işbirliğiyle dengelenmeli. Bangladeş’in Myanmar ile ilişkileri yeniden inşa etmek için kapsamlı bir strateji hazırlaması ve uygulaması gerekiyor. Kalıcı bir ulusal komite; iş insanları, gazeteciler, kolluk kuvvetleri kurumları, sivil idareciler, politik liderler, yerel temsilciler, Myanmar uzmanları, akademisyenler ve diğer paydaşları bir araya getirebilir.

Bu komitenin görevi; iletişimi sürdürmek, ikili ve yerel ilişkileri güçlendirmek, Bangladeş’in meşru çıkarlarını korumak ve Roingya krizini çözmeye yönelik pratik çabaları desteklemek. Bangladeş’in “Doğu’ya Bakış” politikasının kalıcı refah ve bölgesal istikrar sağlayabilmesi için süreklilik, profesyonel uzmanlık ve hükümet ile toplum arasında koordinasyon şart.

Mesajın sonucunda, Güneydoğu Asya ülkeleri arasındaki daha güçlü iletişim ve ticaret bağlantılarının bölgesel büyümeyi hızlandırabileceği ve geçim kaynaklarını iyileştirebileceği belirtiliyor. Bu bölgedeki ülkelerin, mevcut sorunlar ve sınırlamalara rağmen fiziksel bağlantı, halk-halk teması, barış ve siyasi istikrar yoluyla birbirini güçlendirmeye devam etmesi gerektiği vurgulanıyor.