Alaska’dan Tierra del Fuego’ya kadar uzanan Amerika kıtasında yaşayan yaklaşık 100 türü içeren Yeni Dünya ötleğenlerinin (Icteridae) kökeni ve bu kıtaya yayılış süreci, Würzburg Julius-Maximilians Üniversitesi (JMU)’nin Hesaplama ve Kuramsal Biyoloji Kürsünden Dr. Axel Arango Garcia ile Profesör Chaitanya S. Gokhale tarafından yeniden inşa edildi. Araştırmacılar, bu kuş ailesinin evrimsel tarihini ortaya koyarak türlerin büyük olasılıkla Kuzey Amerika’da köken aldığını ve milyonlarca yıl boyunca kademeli olarak güneye doğru yayıldığını belirledi. Bulgular, “Frontiers of Biogeography” dergisinde yayımlandı.
Yeni Dünya ötleğenleri, Alaska’dan Güney Amerika’nın en uç noktası Tierra del Fuego’ya kadar geniş bir alanda bulunan, 100’den fazla türü kapsayan bir ötücü kuş ailesidir. Orioller, yalancı serçeler (cowbird) ve kara leylekler gibi tanınan üyeler, Arktik taygadan tropikal yağmur ormanlarına kadar Amerika’nın neredeyse her yaşam alanını işgal etmektedir. Ekolojik, davranışsal ve evrimsel çalışmalar açısından zengin bir geçmişe sahip olmasına rağmen, bu kuşların kökeni ve biyocoğrafyası on yıllardır tartışma konusuydu.
Tartışılan bir geçmiş: Kuzeyden mi, güneyden mi?
Kuşbilimci Ernst Mayr, 1946 yılında icteridlerin Güney Amerika’da köken aldığını ve kademeli bir biçimde kuzeye doğru yayıldığını öne sürmüştü. 2015 yılında yayımlanan bir çalışma ise bu hipotezi sorguladı ve bunun yerine Kuzey Amerika kökenini işaret etti. Ancak bu çalışma, kuşların daha sonra Amerika kıtasına nasıl ve ne zaman yayıldığı sorusunu yanıtsız bıraktı.
Bu araştırma, 106 türden 104’ü için dağılım verileri ve evrimsel ağaçları bir araya getirerek bu boşluğu doldurmayı hedefledi. Çeşitli istatistiksel modeller kullanan araştırmacılar, ataların Amerika kıtasına ne zaman ve hangi yollarla yayıldığını yeniden inşa etti.
Kademeli güneye yayılış
Verilerle en iyi uyumlu senaryo, kademeli bir güneye yayılış modelidir. Yaklaşık 7,5 milyon yıl önce kuşlar Mesoamerika ve Karayiplere ulaştı, ardından yaklaşık 6,1 milyon yıl önce Amazonia ve kısa bir süre sonra da Andlar geldi. Güney Güney Amerika yaklaşık 4,8 milyon yıl önce, Patagonia ise yaklaşık 2,7 milyon yıl önce bu yayılış dizisine dahil oldu. Bu tarihler, ilk çalışmada yeniden inşa edilen sıraya yakından uyuyor.
“Bulgularımız, Yeni Dünya ötleğenlerinin Amerika kıtasına yayılışını uzun ve kademeli bir süreç olarak izliyor. Özellikle ilginç olan, atalarının bugünkü Panama kara köprüsü tam olarak oluşmadan önce Güney Amerika’ya ulaştıkları görünüyor” diyor Arango Garcia.
Güney Amerika’ya, düşünüldüğinden daha erken
Modele göre, Güney Amerika’ya ilk yayılış yaklaşık 6 milyon yıl önce gerçekleşti; bu, önceki çalışmaların bu kuş grubu için öne sürdüğündan yaklaşık 3 milyon yıl daha erendir. O dönemde bugünkü Panama kara köprüsü henüz tam olarak oluşmamıştı. Bu nedenle kuşlar, açık su alanlarını geçerek veya mevcut adalar ve kara bağlantıları üzerinden Güney Amerika’ya ulaşmış olabilir.
Yaklaşık aynı dönemde, Güney Amerika’da açık ve ot baskınlı yaşam alanları genişliyordu. Bilimsel makale, olası yollar olarak açık su üzerinden yayılışı veya kara köprüsünden önceki veya ilk aşamadı kara bağlantılarını tartışıyor.
“Icteridlerin Güney Amerika’ya yayılışı, oradaki açık ve ot baskınlı yaşam alanlarının genişlemesiyle örtüşüyor görünüyor. Bu nedenle kuşların bu uygun yaşam alanlarını izleyerek güneye doğru ilerlemiş olmaları mümkün.”
Dr. Axel Arango Garcia
Araştırmacılar, bu çevresel değişikliklerin kuşların güneye yayılışını gerçekten cause ettiğini kanıtlayamadıklarını belirtiyor.
Yeni türlerin çoğu yerel olarak ortaya çıktı
Analiz ayrıca, yeni bölgelerin kolonize edilmesiyle yeni türlerin ortaya çıkmasının açıklanamayacağını gösteriyor. Bunun yerine, türlerin çoğu zaten kolonize edilmiş olan bölgeler içinde ortaya çıktı. Hesaplanan türleşme oranları Kuzey ve Güney Amerika’da benzer düzeydeydi.
Yeni türlerin ortaya çıkışını etkileyen faktörlerin ne olduğu hâlâ yanıtsız bir soru. Yazarlar, örneğin belirli besinlere ve yaşam alanlarına özelleşme, sosyal davranış veya eş seçimi gibi faktörlere işaret ediyor.
Gelecekteki çalışmalar, bu özellikleri doğrudan modellere dahil ederek bazı evrimsel soyların diğerlerinden daha fazla yeni tür üretmesinin nedenini daha kesin biçimde inceleyebilir. Bu durum, makalenin coğrafyadan başka faktörlerin—muhtemelen ekolojik özelleşme, sosyal davranış ve cinsel seçilim—in çeşitlenmede önemli bir rol oynayabileceğine dair sonucunu yansıtıyor.
Temelleri sınıfta atıldı
Bu proje, sınıftan köken alıyor. Arango Garcia, icteridleri yıllardır bir öğretim örneği olarak kullanıyor. Derslerinde bu kuşlar, makroekolojik kuralları açıklamak, öğrencileri filogenetik veri analizinden geçirmek ve filogenetik bilgi yönetiminin nasıl yapılacağını göstermek için kullanılıyor.
Bu makalenin ardındaki analiz, araştırmacı parametrik biyocoğrafya üzerine bir atölye için kurs materyali hazırlarken şekillenmişti.
“Icteridlerle yıllarca çalıştıktan sonra bile, soylarının kara köprüsü kapanmadan çok önce Güney Amerika’ya ulaştığını keşfetmek ve bu kuşların tüm Tierra del Fuego’ya kadar yayılmak için kullandıkları tam yayılış yollarını izlemek hâlâ dikkat çekiciydi.”
Dr. Axel Arango Garcia
Araştırma, Axel Arango ve meslektaşları tarafından hazırlanan “The historical biogeography of the New World blackbirds (Icteridae)” başlıklı makale olarak “Frontiers of Biogeography” dergisinde (2026) yayımlandı. Makalenin erişilebilirliği DOI: 10.21425/fob.19.202331 numarasıyla sağlanıyor.
İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.