1983’ten beri kaydedilmemiş olan Pyractomena similis adlı benzer ateşböceği türü, bu yıl ABD’nin doğusunda üç kez gözlemlendi: iki kez Virginia’da ve bir kez Delaware’de.
Entomolog Christopher Heckscher, Delaware’in Brandywine Creek Devlet Parkı’ndaki bir çayırda, türün karakteristik hızlı kehribar rengi ışık patlamalarını tanıyarak bu keşfi gerçekleştirdi. Bu, türün eyaletteki ilk kaydı oldu.
Journal of Lost Species dergisinde yayımlanan yeni bir makale, ABD ve Kanada’da bilime “kayıp” olan 28 ateşböceği türünü listeliyor. Bu türlerin en az on yıldır gözlemlenmediği anlamına geliyor.


Araştırmacılar, bu kayıp ateşböceklerinin çoğunun aslında yok olmamış, sadece gözden kaçırılmış olabileceğini ve hedefli aramalar ile vatandaş bilimcilerin bu türleri bulmaya yardımcı olabileceğini belirtiyor.
Heckscher, Haziran ayında Delaware’deki bir çayırda kamerasıyla ateşböceklerini beklerken, çoğu tanıdık patlamalar olsa da hızlı kehribar rengi ışık dizisi dikkatini çekti. Delaware Eyalet Üniversitesi’nde entomolog ve ekolog olan Heckscher, bir basın açıklamasında, “Işığın kehribar rengi ve uzun ritmik deseni, bu bölgede bildiğim diğer hiçbir ateşböceğiyle uyuşmuyordu. Işık desenini gördüğüm an bu türü bulduğumdan emin oldum,” dedi.
Bu “tür”, 1983’ten beri belgelenmemiş olan Pyractomena similis idi. Yeni makaleye göre, 2026 baharında üç kez yeniden ortaya çıktı.

Resim: Mauricio Alvarez tarafından çizilen Pyractomena similis ateşböceği.
Bir gözlemci, ilk olarak 15 Mayıs’ta komşu Virginia eyaletindeki bir çayırdan erkek bireylerin ışık patlamalarını gördü ve bu gözlemi vatandaş bilimi platformu iNaturalist’te paylaştı. İki hafta sonra yakınlarda ikinci bir popülasyon da tespit edildi. Heckscher’in Brandywine Creek Devlet Parkı’ndaki gözlemi ise türün Delaware’deki ilk kaydı oldu.
Heckscher, türü çalılar, bitki örtüsü ve alçak bitkilerle dolu bir çayırdaki buldu. Bu türün su yakınlarındaki açık alanlarda yaşadığı biliniyor. Heckscher, “Bu habitat pek yaygın değil. Çayırları ve açık alanları oldukça yaygın sanıyoruz, ancak çoğu zaman bu alanlar başka amaçlarla, örneğin hayvancılık için kullanılıyor veya ara sıra biçiliyor,” dedi.
Heckscher’in ortak yazar olduğu makale, ABD ve Kanada’da 28 ateşböceği türünün “kayıp” olduğunu belirtiyor. Bu, bölgedeki bilinen yerli ateşböceklerinin %16’sına denk geliyor.
Delaware’deki bir Atlantik beyaz sedir ormanında parlayan nadir ve gizemli lantern ateşböcekleri (Photuris mysticalampas). Fotoğraf: Radim Schreiber, fireflyexperience.org.
Pyractomena similis daha önce Washington D.C., Maryland, Virginia, Güney Karolina, Alabama ve Mississippi’de bulunmuş olsa da bilim insanları bu türü yakından incelememişlerdi. Heckscher, “Bu tür hakkında neredeyse hiç bilgi yok. Bu durum, yaygın türlerimiz de dahil olmak üzere birçok ateşböceği için geçerli,” dedi.
Makalenin baş yazarı ve Xerces Society adlı STK’nın ateşböceği uzmanı Candace Fallon, “Çoğu insanın ABD’de bu kadar çok ateşböceği türü olduğunu, hatta bunların birçoğunun on yıldır bilime kayıp olduğunu bilmiyor,” dedi.
“İyi haber şu ki, bu türlerin çoğu muhtemelen tamamen yok olmadı; sadece gözden kaçırıldı,” diye ekledi Fallon.
Çalışmaya göre, 69 tür IUCN Kırmızı Listesi’nde “veri yetersizliği” olarak sınıflandırılıyor; yani yok olma risklerini değerlendirmek için yeterli bilgi yok. Diğer 48 tür ise henüz değerlendirilmemiş durumda.
Yaygın doğu ateşböceği (Photinus pyralis). Fotoğraf: Terry Priest via Flickr (CC BY-SA 2.0).
Ateşböcekleri sinek değil, Antarktika dışındaki tüm kıtalarda bulunan Lampyridae ailesine ait böceklerdir. Bu aile, popüler yanıp sönen türleri, ışık yayan solucanları ve yanıp sönmeksizin iletişim kuran gündüz aktif karanlık ateşböceklerini içerir.
Ateşböcekleri, oksijen, luciferin molekülü ve luciferase enzimi arasındaki kimyasal reaksiyonla ışık üretir. Bilim insanlarına göre, ateşböcekleri ve larvaları avcıları toksik oldukları konusunda uyarmak için ışık yayarlar. Lucibufagins adı verilen toksik bileşikleri kullanarak kuşlar ve amfibilerden kendilerini korurlar.
İnsanlar da habitat kaybı, pestisitler, ışık kirliliği, su kirliliği, istilacı türler ve iklim değişikliği yoluyla ateşböceklerini tehdit ediyor.
2021’de araştırmacılar, PLOS ONE dergisinde ABD ve Kanada’daki ateşböcekleri için ilk yok olma riski değerlendirmelerini yayımladılar. 132 türü inceleyerek en az 18 türün yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu buldular.
Ateşböcekleri en çok larva aşamasında tehlike altındadır. Yetişkinler genellikle bir aydan az yaşarken, larvalar iki yıla kadar yaşayabilir. ABD’nin güneydoğusunda, istilacı kırmızı ithal ateş karıncaları ateşböceği larvalarını öldürüyor.
Yetişkin (sol) ve genç (sağ) Florida gelgit arası ateşböcekleri IUCN Kırmızı Listesi’nde “Tehlike Altında” olarak sınıflandırılmıştır. Bu tür sadece Florida ve Bahamalar’ın kıyılarındaki tuzlu bataklıkların, çamur düzlüklerinin ve mangrovların gelgit arası bölgelerinde yaşar. Fotoğraflar: Drew Fulton (sol) ve Ted C. MacRae (sağ), Xerces Society tarafından sağlanmıştır.
Ateşböceklerinin gelişmesi için salyangoz ve sümüklüböcekler gibi bol yiyecek, bol yaprak döküntüsü, yeraltı yuvaları, temiz su, çeşitli yerli bitki örtüsü ve karanlık geceler gereklidir. Sonuncusu özellikle önemlidir: Ateşböceği türlerinin yaklaşık dörtte üçü gece aktiftir ve eş bulmak için ışık patlamalarına güvenir. Bazıları ise sadece tam karanlıkta çiftleşebilir.
Habitatlarını korumak ve restore etmek, küresel olarak azalan diğer böcek türlerine de yardımcı olur. Küresel böcek popülasyonlarındaki düşüşün yıllık ortalama %1-2, on yılda ise %10-20 olduğu tahmin ediliyor.
Ancak araştırmacılar, kayıp ateşböceği türlerinin birçoğunun hala var olabileceğini söylüyor. 2024’te Re:wild adlı ABD merkezli bir STK için hazırlanan listedeki dokuz tür yeniden bulundu. Bazıları araştırmacıların hedefli araştırmalarıyla, diğerleri ise doğayı seven ve gözlemlerini belgeleyen insanlar tarafından keşfedildi. Makaleye göre, iNaturalist’teki gözlemleri inceleyen uzmanlar da birkaç türü buldu.
New Mexico BioPark Society’de omurgasız türleri için uzman olan ve makalenin ortak yazarlarından Anna Walker, “Bu türler için araştırmalara biraz kaynak ayırabilirsek, büyük çoğunluğunu yeniden keşfedebiliriz,” dedi.
Ateşböceklerini ve diğer böcekleri korumak için yapabileceğiniz bazı şeyler:
- Toprağınızda veya çimlerinizde yaprak döküntüsü bırakın.
- Daha az çim biçin veya daha iyisi, çimlerinizi yerli bitkilerle değiştirin.
- İneklerin hassas sulak alanlara girmesini engellemek için çitler kullanın.
- Toprağı bozan faaliyetleri azaltın veya bunları dönüşümlü olarak yapın.
- Kimyasal gübre ve pestisit kullanımını azaltın veya tamamen bırakın (özellikle neonikotinoidler gibi geniş spektrumlu pestisitleri).
- Salyangozların ve sümüklüböceklerin yaşamasına izin verin. Ateşböceği larvaları onları yemeyi sever!
- İstilacı türleri ortadan kaldırın.
- Gereksiz dış mekan aydınlatmasını azaltın ve geceleri perdelerinizi kapatın.
- Firefly Watch gibi topluluk bilimi projelerine katılın.
Kapak fotoğrafı: Japonya’da çiftleşmek için ışıklarını senkronize eden ateşböcekleri. Fotoğraf: Fred Huang via Flickr (CC BY-NC 2.0).
Fallon, C. E., Walker, A. C., Joyce, R., Baine, Q., Buschman, L. L., Cicero, J., … Pfeiffer, B. (2026). Extinguished or overlooked? An examination of lost firefly species of the US and Canada. Journal of Lost Species, 1. doi:10.66264/r4siwh4a
Fallon, C. E., Walker, A. C., Lewis, S., Cicero, J., Faust, L., Heckscher, C. M., … Jepsen, S. (2021). Evaluating firefly extinction risk: Initial red list assessments for North America. PLOS ONE, 16(11), e0259379. doi:10.1371/journal.pone.0259379
Wagner, D. L., Grames, E. M., Forister, M. L., Berenbaum, M. R., & Stopak, D. (2021). Insect decline in the Anthropocene: Death by a thousand cuts. Proceedings of the National Academy of Sciences, (2). doi:10.1073/pnas.2023989118
GERİ BİLDİRİM: Bu gönderinin yazarına doğrudan mesaj göndermek için bu formu kullanın. Kamuya açık bir yorum yapmak isterseniz, sayfanın alt kısmında bunu yapabilirsiniz.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.