Sibirya’daki Baykal Gölü, dünyanın yüzeydeki tatlı suyunun yaklaşık %20’sini barındırarak hacim olarak en büyük tatlı su gölü konumunda bulunuyor (ABD-Kanada sınırındaki Superior Gölü ise yüzölçümü bakımından en büyüğüdür). Bu özellik, gölü biyolojik çeşitlilik açısından en önemli ortamlardan biri haline getiriyor; hatta 1996 yılında UNESCO Dünya Mirası Alanı olarak ilan edilmesine de bu neden oldu. Ancak son yüzyılda, Doğu Asya’da yayılan kuraklaşma nedeniyle göl önemli bir gerileme yaşadı.
Gölün kurumasıyla birlikte, yerel çevrenin yanı sıra içme suyu, tarım ve hidroelektrik enerji ihtiyacı için göle bağımlı olan insan topluluklarının su güvenliği konusunda endişeler arttı. Bununla birlikte, Geophysical Research Letters dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu gidişatın değişmeye başladığına dair umut veriyor.
Yunnan Üniversitesi’nden doktora araştırmacısı Shijie Wang ve meslektaşları, bu dönüşümü anlamak için ağaçlara yöneldiler. Bir gölün yakınında büyüyen ağaçlar, su seviyelerinin zaman içinde nasıl değiştiğinin göstergesi olabilir. Dendrokronoloji olarak bilinen bu bilim dalı, ağaç gövdelerindeki halkaları bir ipucu olarak kullanır: Geniş halkalar nemli veya sıcak yılları, dar halkalar ise kuraklık, soğuk hava ya da şiddetli stres dönemlerini işaret eder.

Araştırmacılar, gölü çevreleyen çam ağaçlarının gövdelerinden küçük örneklemler aldılar ve Uluslararası Ağaç Halkası Veri Bankı’ndaki bilgileri de kullandılar. Bölgedeki son 343 yılın ağaç halkalarını analiz ederek, 20. yüzyıl boyunca Selenga Nehri’nin göle akan suyunun azaldığını yeniden inşa ettiler. En şiddetli dönemlerde nehir akışının %90’a varan oranlarda düştüğünü ve aşırı kuraklık yaşanan yılların yaklaşık yarısının 1900’den sonra meydana geldiğini tespit ettiler.
Ancak 2017’den bu yana bu eğilim tersine döndü: Nehir akışı, uzun vadeli ortalamanın %145 üzerinde bir artış gösterdi. Peyzajdaki iyileşmenin diğer belirtileri arasında göl seviyesinin yükselmesi ve bitki örtüsünün güçlenmesi yer alıyor. Bu tür artan nehir akışı dönemleri genellikle ani ve kısa sürerken, hidrolojik gerileme yavaş ama sürekli bir süreçtir.

1983–2022 yılları arasında komşu denizlerdeki deniz yüzeyi sıcaklığı ve deniz buzu örtüsüne bağlı nehir akışı değişiklikleri (a–b); son on yılda nehir akışındaki farklar (c–d); Baykal Gölü çevresindeki yerel çevrenin iyileşmesini gösteren şematik diyagram (e). Kaynak: Wang ve diğerleri, 2026.
Araştırmacılar, nehir akışındaki bu değişikliklerin yerel kara sıcaklığından veya potansiyel buharlaşmadan (bitkilerden veya topraktan buharlaşabilecek su miktarı) etkilenmediğini belirtiyor. Bunun yerine, bu değişiklikler yağış, kuraklığın şiddeti, toprak nemliliği, kar erimesi ve nehir havzasındaki su arzı ile talebi arasındaki denge gibi nemle ilgili ölçütlerle yakından ilişkili.
Ayrıca, komşu Kuzey Pasifik ve Arktik okyanuslarındaki daha düşük deniz yüzeyi sıcaklıkları ile daha yoğun deniz buzu örtüsünün nehir akışını artırdığına dair bir korelasyon da bulunuyor.
Araştırmacılar, Baykal Gölü’nün bu şekilde yeniden canlanmasının temel nedeninin değişen hava modelleri olduğunu ve Kuzey Avrupa ile Sibirya raf denizlerinden gelen artan nemin bu durumu tetiklediğini öne sürüyor. Bu durum, Arktik’teki ısınmanın yavaşlamasıyla da desteklenebilir; bu yavaşlama, Bering, Çukçi ve Ohotsk denizlerindeki deniz buzu kaybının azalmasına yol açtı. Ancak araştırmacılar, Arktik’teki bu ısınma değişikliğinin küresel ısınmadaki önemli bir değişimden değil, doğal iklim değişkenliğinden kaynaklandığını vurgulamak istiyorlar.
Bu durum tek başına bir olay da değil: Kuzey Atlantik’te benzer bir “soğuk alan” oluştu. Grönland’ın güneyindeki 2,5 milyon kilometrekarelik (965.000 mil kare) bir bölge, gezegenin okyanuslarında görülen genel ısınmanın aksine, son yüzyılda 1°C’ye kadar soğudu.
Çalışma, hidrolojik sistemlerin nasıl değişmeye devam ettiğini anlamanın, göl seviyesi tahminleri ve bölgesel kuraklaşma üzerindeki etkileri nedeniyle ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Kurak dönemlerin daha uzun, nemli olayların ise daha şiddetli hale gelmesiyle birlikte, su kaynaklarındaki değişikliklere uyum sağlamak ve su güvenliğini koruyacak uygun sistemleri kurmak giderek daha kritik hale geliyor.
Buna, kurak dönemlerde evsel ve tarımsal kullanım için su biriktirmek amacıyla su depolama tesislerinin iyileştirilmesi, yağış sırasında “yeniden dolduğu” ve sudan güvenli bir şekilde yararlanılabilecek yeraltı kayalarını (akiferler olarak bilinir) tespit etmek ve kanalizasyon sistemlerinin aşırı yüklenmemesi için atık su altyapısını geliştirmek dahildir. Ayrıca, Selenga Nehri Deltası’ndaki sulak alanların restorasyonu da ekolojik faydaları artıracaktır; çünkü bu alanlar suyu uzun süre depolayıp kurak aylarda yavaşça serbest bırakabilir.
Bu makale yazarımız Hannah Bird tarafından sizin için yazıldı, Sadie Harley tarafından düzenlendi ve Robert Egan tarafından doğrulanıp incelendi. Bu yazı, özenli insan emeğinin bir sonucudur. Bağımsız bilim gazeteciliğini sürdürmek için siz okuyuculara güveniyoruz.
Bu haberler sizin için önemliyse, lütfen bir bağış (özellikle aylık) yapmayı düşünün. Teşekkür olarak reklamsız bir hesaba sahip olacaksınız.
Shijie Wang ve diğerleri, “Son Zamanlarda Yavaşlayan Arktik-Yükseltilmiş Isınma, Dünyanın En Hacimli Tatlı Su Gölünde Eşi Benzeri Görülmemiş Bir Su Geri Kazanımına Yol Açtı,” Geophysical Research Letters (2026). DOI: 10.1029/2026gl124400
Dergi bilgisi:
Geophysical Research Letters
Bu hikayenin arkasında kimler var?
Okyanus bilimi ve paleontoloji alanında doktora. Karmaşık bilimi ana akım medya kitleleri için çevirme konusunda 10 yıldan fazla deneyime sahip.
Tam profil →
Yaşam Bilimleri ve Ekoloji alanında lisans. İlaç haberlerinde petrol, gaz ve yenilenebilir enerji sektörlerinde deneyime sahip mikrobiyoloji laboratuvarı geçmişi.
Tam profil →
Matematiksel biyoloji lisansı, yaratıcı yazarlık yüksek lisansı. Bilim ve dil üzerine benzersiz bakış açılarına sahip, çok seyahat etmiş bir yazar.
Tam profil →
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔




1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.