Doğal seçilim evrim teorisinin en temel varsayımlarından biri şudur: DNA içindeki gen dizilimleri bazen kendiliğinden ve rastgele mutasyona uğrar.
Teorik olarak, bu mutasyonların meydana gelme olasılığının, DNA sarmalının bir bölümünün organizma için ne kadar önemli olduğuna bağlı olmaması gerekir.

Zaman zaman bilim insanları alternatif bir görüş öne sürdüler: Daha “önemli” genlerin mutasyonun kaotik etkilerinden bir şekilde korunabileceği fikri.

Ancak Bath Üniversitesi’nden biyologlar Laurence Hurst ve Sofia Radrizzani, PLOS Biology dergisinde yayımladıkları çalışmayla evrim anlayışımızı şimdilik yeniden yazmaya gerek olmadığını gösterdi.
Radrizzani, “Önemli genlerde mutasyonların daha yavaş olduğu iddiası, gerçeklerin yerine abartının konulmasının bir örneğidir,” diyor.
“Bu, çok eski bir öneridir ve düzenli olarak farklı şekillerde yeniden ortaya atılmaktadır.”
1972’de biyolog Edward Cox, bazı gen dizilimlerinin, organizma için ne kadar hayati olduklarına bağlı olarak mutasyonun kaotik etkilerinden daha fazla korunabileceğini öne sürmüştü.
Cox, “Kendiliğinden mutasyon oranlarının diziye göre değiştiğini varsayarak, yüksek düzeydeki kromozomların yapısı için makul bir düzenleyici ilke elde edilebilir,” diye yazmıştı.
Cox’un teorisi asla ana akım kabul edilmese de o zamandan beri birkaç kez yeniden gündeme geldi.
Aradan 50 yıl sonra, 2022’de Almanya’daki Max Planck Biyoloji Enstitüsü’nden J. Grey Monroe liderliğindeki bir ekip, Arabidopsis thaliana (çayır hardalı) bitkisinin genetik kodunun “önemli” bölümlerinde mutasyonların daha az sıklıkla meydana geldiğine dair kanıtlar yayımladı.
Ancak 2023’te Çin’deki Nanjing Üniversitesi ve Birleşik Krallık’taki Bath Üniversitesi’nden başka bir bilim ekibi, bu çalışmanın yöntemlerini kökten eleştirdi. Bu ekibin üyelerinden biri de Hurst’tı.
Verileri yeniden analiz eden Hurst ve meslektaşları, Monroe’nun ekibinin DNA dizileme sürecindeki hataları gerekçe göstererek aynı sonuçları elde edemediler.
İtirazlarının bir kısmı Monroe ve ekibini makalelerinin bir bölümünü düzeltmeye yöneltse de, temel bulgularından vazgeçmediler.
Monroe ve ekibi, bir yanıt yazısında, “Bazı hata kaynaklarını gözden kaçırmış olsak da bunlar sonuçlarımızı geçersiz kılmak için yeterli değil,” diye belirtti.
Şimdi ise Hurst ve meslektaşı Radrizzani, E. coli bakterisinden (Escherichia coli) ve ekmek mayasından (Saccharomyces cerevisiae) elde edilen mevcut kendiliğinden mutasyon verilerinden oluşan geniş bir koleksiyonu kullanarak kendi deneylerini gerçekleştirdiler.
Her iki mikroorganizma da mümkün olan en az dış etkiye maruz bırakılarak nesiller boyu üretilmiş ve böylece mutasyonların birikmesine izin verilmişti.
Toplamda E. coli‘de yaklaşık 3.600 ve mayada 4.600 mutasyonun genomdaki yerini haritaladılar ve genlerin mikroorganizmanın hayatta kalması için ne kadar hayati olduğunu (örneğin, genin ne kadar kullanıldığını ve onsuz yaşayıp yaşayamayacağını) derecelendirdiler.
Bu örneklemin bugüne kadarki “en büyük ve en temiz” mutasyon veri seti olduğunu iddia ediyorlar.
Hurst, “Verileri her şekilde analiz ettik ama hiçbir şey bulamadık. İki türde de bu kilit genlerin mutasyon oranının daha düşük olduğu görülmedi,” diyor.
Çok miktarda protein üreten genlerde, evrimsel süreçte doğal seçilim tarafından test edilmiş genlerde veya hücrenin hayatta kalması için hayati olan genlerde mutasyon oranında bir fark yoktu.
Genin mutasyona uğrama olasılığını artıran tek faktörler yapısal nitelikteydi. Örneğin, bir hücre DNA’sını çoğaltırken bazı genleri diğerlerinden daha geç kopyalar. Mayada, süreçte daha geç kopyalanan genlerin daha sık mutasyona uğrama eğiliminde olduğu ortaya çıktı.
Hurst, “Mutasyon oranlarındaki bilinen değişkenlik nedenlerini görsek de, geleneksel modele meydan okuduğu öne sürülen etkilere dair hiçbir kanıt bulamadık,” diyor.
“Bir paradigma değişimi için kesinlikle hiçbir gerekçe yok.”
Hurst, bu kafa karışıklığının örnekleme yanlılığından kaynaklanabileceğini düşünüyor: Önemli genlerinde mutasyon bulunan organizmalar hayatta kalmayı başaramayabilir.
Hurst, “Doğal seçilimin, önemli genlerde meydana gelen mutasyonları hızla ortadan kaldırmasını bekleriz, çünkü bu mutasyonların organizma için daha zararlı olma olasılığı yüksektir,” diyor.
“Bu durum, aslında bazı mutasyonların biz analiz etme fırsatımız bulamadan ortadan kalkması nedeniyle önemli genlerde daha az mutasyon varmış gibi bir yanılsama yaratabilir – bunları ‘hayalet mutasyonlar’ olarak düşünebilirsiniz.”
Araştırma PLOS Biology dergisinde yayımlandı.
Bu makale Rebecca Dyer tarafından doğrulandı ve düzenlendi. Süreçlerimizle gurur duysak da biz de insanız. Bir hata fark ederseniz lütfen bize bildirin.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔



İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.