1950’lerden beri kullanılan yaygın bir ilaç, insan sağlığı için dönüştürücü potansiyele sahip olabilir. Araştırmacılar, bu ilacı “mucizevi” olarak nitelendirirken, daha fazla araştırmanın yapılması gerektiğini ve özellikle biyolojik yaşlanmayı yavaşlatma konusundaki vaatlerinin modern tıbbı nasıl etkileyebileceğini anlamak için çalışmaların devam etmesi gerektiğini vurguluyorlar.
Söz konusu ilaç, tip 2 diyabetin tedavisinde kullanılan ve Dünya Sağlık Örgütü’nün “Temel İlaçları” listesinde yer alan metformin. Bilim insanlarının 100 yıl önce sentezlediği bu ilaç, ABD’de en çok reçete edilen ilaçlardan biri haline gelmiş durumda.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, metformin’in gerçek potansiyelinin henüz tam olarak ortaya çıkarılmadığını gösteriyor. Araştırmacılar, ilacın daha önce fark edilmeyen şekillerde çalıştığını keşfetmişler. Özellikle de hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda, metformin’in yaşlanma karşıtı özelliklere sahip olabileceği belirtiliyor.
Aging dergisinde yayınlanan bir makalede, araştırmacı ekibi liderliğindeki ilk yazar ve genetik araştırmacı Jarra Manneh, “Metformin, öncelikle kan şekeri seviyelerini düşürmekle kalmayıp aynı zamanda hücreler üzerinde çeşitli etkilere sahip” diyor. Bu etkiler arasında AMPK enzimini aktive etmek, mTOR protein kinazını inhibe etmek, otofaji (hücrelerin hasarlı veya gereksiz bileşenleri geri dönüştürmesi), oksidatif stresi azaltmak ve insülin direncini iyileştirmek yer alıyor.
Bu süreçler, hücre yaşlanmasını yavaşlatarak potansiyel olarak hayvanlarda ömrü uzatabilir. İnsanlar üzerindeki etkiler henüz tam olarak anlaşılamamış olsa da, AMPK seviyelerinin artmasının solucanların ömrünü uzattığı ve bir enzimin (TET2) üretimini değiştirdiği gösterilmiştir.
Metformin’in ayrıca bağırsak bakterileri üzerinde de geroprotektif etkileri olabilir. 2022’de yapılan bir araştırmada, yüksek yağlı diyetle beslenen farelere verilen metformin’in tümör büyümesini azalttığı ve bu etkinin bağırsak mikrobiyomundaki değişiklikler yoluyla gerçekleştiği belirtildi.
Ancak araştırmacılar, metformin’in insanlarda ömrü nasıl etkilediğine dair kesin bir kanıt olmadığını vurguluyorlar. Çoğu çalışma hayvanlar üzerinde yapılmış veya gözlemsel niteliktedir. Ayrıca, çoğu çalışmanın belirli hastalıkları hedef aldığı için, sağlıklı bireyler üzerindeki genel yaşlanma etkilerini belirlemek zordur.
Gelecekte yapılacak olan “Hedefe Yönelik Yaşlanmaya Metformin ile Müdahale” (TAME) adlı büyük ölçekli bir çalışma, 3000 katılımcı üzerinde metformin’in etkilerini inceleyecek. Bu çalışma, ilacın yaşlanma üzerindeki potansiyel etkilerine dair daha kesin sonuçlar sağlayabilir.
Araştırmacılar, “Klinik araştırmalar ve popülasyon düzeyindeki verilerin birleştirilmesiyle metformin, sağlıklı yaşlanmanın sınırlarını yeniden tanımlayabilecek bir ‘mucizevi’ ilaç olabilir” diyorlar. Bu bulgular, Aging dergisinde yayınlandı.
