T. Rex’in Değeri Ne Kadar?
Fosil iskeletleri açık artırmalarda onlarca milyon dolara alıcı buluyor. Peki, neden bu antik yaratıklar ultra zenginler için son derece popüler hale geldi?
67 milyon yıl öncesine ait olan ve Güney Dakota’daki özel bir arazide bulunan, hayvanın toplam kemik kütlesinin %80’ini oluşturan 183 fosil kemikten oluşan iskelet, açık artırmada 50,1 milyon dolara satıldı.
Bu fiyat şaşırtıcı olsa da, dinozor fosillerinin değerindeki artışı ve bunun paleontologlar için oluşturduğu tehdidi vurguluyor.
Dinozor fosilleri her zaman bu kadar yüksek fiyata sahip değildi. Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi Müzesi’nin direktörü Kirk Johnson’a göre, 1990’ların sonuna kadar dinozor iskeletleri genellikle 1 milyon doların üzerindeydi. “Bir paleontolog veya bilim insanı için 1 milyon dolar çok büyük bir para. Bu yüzden 50 milyon dolarlık bir fiyat beyninizi patlatabilir” diyor Johnson. Ancak, dinozor kemiklerinin sanat eserleri gibi değerlendirilmesi ve satılması bu durumun temel nedeni.
En pahalı dinozor olan “Gus”, önceki rekor sahibi olan “Apex” stegosaurus’unun yaklaşık 44,6 milyon dolara satıldığı 2024 yılından daha yüksek bir fiyata alıcı buldu. İlk olarak açık artırmada satılan dinozor ise 1997 yılında Chicago’daki Field Müzesi tarafından 8,3 milyon dolara satın alınan “Sue” adlı T-Rex’ti.
Her fosil benzersizdir diyor Heritage Auctions’ın doğal tarih bölümü başkanı Craig Kissick. Daha yaygın koleksiyon ürünleri gibi sınıflandırılmayan ve değerlendirilmeyen bir kategori olduğu için her dinozor kemiği diğerlerinden farklıdır. Bu nedenle, fosillerin değeri, açık artırmacıların bildiklerine dayanarak belirlenir: fosilin bütünlüğü ve son satıldığı fiyat.
“Açık artırma evleriyle konuştuğunuzda ‘Bunun ne kadar değerli?’ diye sorduğunuzda, ‘Değerini bilmiyorum ama sonuncusunun ne kadara satıldığına dair bilgim var’ derler” diyor Johnson. “Apex stegosaurus 44 milyon dolara satıldığında, diğer stegosaurusların da değeri 44 milyon dolar oldu.”
Bu dinozorları kimlerin satın aldığı genellikle bir sır. Hedge fon sahibi Ken Griffin, Apex’i satın aldı ve ardından bu dinozoru New York’taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi’ne ödünç verdi. Bir başka açık artırmada satılan “Stan” adlı T-Rex ise yıllarca kamuoyundan uzak kaldıktan sonra Abu Dabi’deki bir doğal tarih müzesinde yeniden ortaya çıktı.
“Bu pahalı dinozorları satın alanlar genellikle koleksiyon meraklısı veya müzeler değil, hedge fon yöneticileri veya ünlülerdir” diyor Kissick. “Eğer zaten beş eviniz ve on aracınız varsa, bir sonraki hedefiniz ne olabilir? Belki de bir dinozor.”
Fosil ekonomisi hakkında uzman Simon Condliffe’e göre, bazı ekonomistler fosillerin sadece benzersiz koleksiyon parçaları değil, aynı zamanda alternatif yatırımlar olarak da değerlendirilebilir. Bu tür yatırımların hisse senetlerine kıyasla daha az dalgalanma gösterdiği düşünülmektedir. Ancak, hisse senetleri kadar hızlı bir şekilde değer kazanmazlar. Uzmanlar, en son satılan T-Rex’lerin fiyatlarını aynı dönemdeki S&P 500 getirileriyle karşılaştırdığında, S&P 500’ün daha iyi performans gösterdiğini belirtiyorlar.
Artan fosil fiyatları, Macalester College’daki paleontolog Kristina Curry Rogers’a göre, “dinozor fosillerinin yatırım varlıkları olarak görülmesine ve koleksiyon parçası olmaktan çıkarılmasına” neden oluyor. Bu durum, ticari amaçlı fosil avcılarını teşvik ediyor ve bu da bilimsel araştırmalara zarar veriyor.
Ticari fosil avcılığının yeni bir olgu olmadığını belirten Johnson, birçok avcının müzeler, akademisyenler ve koleksiyoncularla etik ve yasal sınırlar içinde çalıştığını söylüyor. Ancak, bu kişilerin motivasyonunun kar elde etmek olduğu için bilimsel amaçlara hizmet etmediği de açık.
“Birçokları çok iyi niyetli insanlar olsa da, yaptıkları işin temelinde bir ticari faaliyet vardır ve bu durum bilimsel disipline zarar verebilir” diyor Johnson.
Fosil avcılarının yüksek fiyatlar alması etik sorunlara yol açıyor. Bu durum, yasa dışı kazılara teşvik edebilir, fosiller hakkında yanlış bilgiler verilebilir veya federal arazilerden yasa dışı bir şekilde çıkarılabilir.
“Arazi yöneticileri artık yasa dışı kazıları daha dikkatli takip etmeli çünkü 50 milyon dolarlık bir dinozor piyasada dolaşıyor olabilir” diyor Johnson.
En pahalı fosiller genellikle en eksiksiz olanlardır: Gus, Stan ve Apex gibi. Bu tür örneklerin bulunması, bilim insanlarının bu tür hayvanların nasıl göründüğünü, hareket ettiğini ve evrimleştiğini anlamalarına yardımcı olur. Ancak, Archaeopteryx gibi çok nadir bulunan dinozorlar da vardır; bunlardan sadece 14 fosil bulunmuştur. Her bir örnek, hayvanlar hakkında yeni bilgiler sağlar, ancak bazıları yıllarca saklanmıştır ve incelenememiştir.
Teorik olarak, özel mülkiyette olan fosiller üzerinde bilimsel araştırmalar yapılabilir. Ancak, bu araştırmaların yapılıp yapılmayacağı, fosilin sahibine ve nasıl saklandığına bağlıdır. Rogers’a göre, “önemli olan, fosillerin keşfedilmesi değil, gelecek nesiller için bilimsel değerlerinin korunup korunmadığıdır.”
Kissick’e göre, “ticari amaçlı bir fosil satıldığında, bu durumun bilime kayıp anlamına gelmediği düşünülmelidir. Aksine, bu durum fosilin tüm dünyaya tanıtılmasına yardımcı olur.”
Bazı müzeler, örneğin Amerikan Doğa Tarihi Müzesi gibi, dinozorları özel koleksiyonlardan ödünç alabilirler. Bu sayede, dinozor kamuoyunun erişimine sunulur, ancak aynı zamanda bir kurumun başka birinin varlığını saklamasına neden olabilir. Johnson’a göre, bu durum etik veya yasa dışı değildir, ancak “çok akıllıca bir karar değildir.” Müzeler de diğer alıcılar gibi açık artırmalarda dinozorlara teklif verebilirler.
Müzelerin fosil elde etmenin başka yolları da vardır: Örneğin, müzeler federal arazilerde kazı yapma hakkına sahipken, ticari fosil avcılarının bu haktan yoksun olduğu bilinmektedir.
Ancak, önemli bir bilimsel değere sahip olan ve yüksek fiyata satılan bir dinozor söz konusu olduğunda, gerçek şu ki: “Müzeler bu tür dinozorları satın alamıyorlar” diyor Johnson.
