Nepal’deki Felaketin Nedenleri ve İklim Değişikliğinin Etkisinin Artması
Nepal ve Çin’in özerk bölgesi Tibet’te meydana gelen yıkıcı sel felaketinde yüzlerce kişi hayatını kaybetti, en az 1400 kişi ise kayıp. Sel suları, binaları, yolları ve diğer altyapıları yerle bir etti; hasarın tam boyutu değerlendirilmesi haftalar hatta aylar sürebilir. Ancak dikkatler şimdi bu felaketin nedenlerine ve uyarıların neden yapılamadığına çevrildi.
Nepalli yetkililer, sellerin büyük olasılıkla buzluğun çökmesi sonucu meydana geldiğini belirtiyor. Buzluğun çökmesi, bir dağdaki büyük bir buz parçası, kaya ve molozun aniden ayrılmasıdır. Yetkililer, Hint medyasındaki açıklamalarda, buzluğun döküldüğü bölgedeki göle düşerek bir nehrin akışını engellediğini ve bu durumun yerleşim yerlerini sular altında bırakan devasa bir su kütlesi oluşturduğunu ifade etti. Buzuluğun büyük olasılıkla daire şeklinde bir buzuluğ olduğunu belirttiler.
Buzluğun çökmesi, kar fırtınasına benzer; ancak burada kar yamaçtan aşağı inmediğini, aksine düşen buzun enerji ve molozu toplayarak hızlı ve yıkıcı bir karışım oluşturduğunu ifade ediyorlar. Bu senaryoda, felaketin yaşandığı bölgede, düşen malzeme enerji ve ısı alarak daha fazla erimeye neden oldu ve bu da sel sularının artmasına yol açtı.
Kanada’nın Alberta eyaletindeki Calgary Üniversitesi’nde görevli jeolog Dan Shugar, yeni uydu görüntülerini incelediğinde “sadece buzuluğun değil, aynı zamanda daha büyük bir şeyin de çöktüğünü” tespit etti.
“Buradaki kaya yığınlarının (büyük bir kaya kayması) da buzuluğu takip ettiği görülüyor,” dedi. “Hala tam olarak ne kadar büyük olduğunu bilmiyoruz ama oldukça büyük.”
Buradaki dağ, Himalayalar’ın bir parçası olan Langtang Lirung. “Buzul Vadisi” olarak bilinen bu vadi, Nepal ve Tibet sınırındaki Lende Khola nehrine düşen malzemeler nedeniyle etkilendi. Reuters’a göre, olay 100 kilometreden (62 mil) uzaklıktaki nehirleri de etkiledi.
İlk başta sismik veriler, bir depremin buzluğun çökmesine neden olduğunu gösterirken, ABD Jeolojik Araştırma Enstitüsü, heyelanın kendisinin de 5.2 şiddetinde bir toprak kaymasına yol açmış olabileceğini belirtti.
Fransa’daki Grenoble Alpes Üniversitesi’ndeki jeomorfolog Kristen Cook, Scientific American dergisine yaptığı açıklamada, bu olayın büyüklüğünün “gerçekten şaşırtıcı” olduğunu ifade etti. İlk analizlere göre, yüz milyonlarca ton kaya, buz ve diğer moloz çöktü.
Bu felakette iklim değişikliğinin tam olarak ne rol oynadığı henüz belli değil. Ancak dünya genelinde buzulların giderek daha hızlı eridiği ve bu durumun buzulları ve onları destekleyen dağları istikrarsız hale getirdiği bir gerçek. Bu durum özellikle Himalayalar’da belirgin. 2023 tarihli Birleşmiş Milletler raporuna göre, Nepal’deki buzulların hacmi son 30 yılda üçte bir oranında azaldı ve bu erime hızı, önceki 10 yıla kıyasla son on yılda yüzde 65 arttı.
Cook, SciAm dergisine yaptığı açıklamada, “Tek bir olayı doğrudan iklim değişikliğiyle ilişkilendirmek zordur,” dedi. “Himalayalar’da sıcaklığın arttığı, permafrostun eridiği ve her şeyin istikrarsız hale geldiği biliniyor.”
Shugar, iklim değişikliğinin buzulların erimesine, permafrostun çözülmesine ve yağış ve sıcaklık kalıplarındaki değişikliklere bağlı olarak bu tür olayların olasılığını “kesinlikle” artıracağını söylüyor.
“İnsan faaliyetlerinin de çok büyük bir rolü var,” diyor. “Eğer bu tür bir olay, üzerinde yerleşim yeri olmayan bir vadide yaşanmış olsaydı, bu konuyu konuşmuyor olurduk. Ancak insanlar yerleşim yerlerinin yanı sıra yollar, boru hatları ve hatta [fjordlarda] tanker trafiği gibi izlerini bıraktıkça, felaketin şiddeti de artacaktır.”
Kaynak: Scientificamerican
