Hayal edin, gücü kokusuyla düşmanlarını etkisiz hale getiren bir süper kahraman. Çıplak farelerde (naked mole-rats), bu güç kraliçede gizli.
Bilim insanları, 15 Temmuz’da Nature dergisinde yayınlanan araştırmalarında, çıplak fare kraliçelerinin kolonilerini kontrol etmelerini sağlayan güçlü bir bileşik keşfettiklerini duyurdu. Bu bileşiğe maruz kalan bireyler, kraliçe ve onun kokusu ortadan kalkana kadar savaşmaz veya çiftleşmez.
Çıplak fareler, tek bir dişinin ürediği, diğerlerinin ise yiyecek topladığı ve yavrularla ilgilendiği karmaşık sosyal yapılara sahip canlılardır. Kraliçe, diğerlerinin cinsel aktivitesini baskılayarak konumunu korur. Kraliçe öldüğünde, yüksek rütbeli üyeler cinsel olarak aktif hale gelir ve yeni bir kraliçe seçmek için şiddetli mücadelelere girer.
Nörolog Gary Lewin, çıplak farelerin diğer kolonileri kokularıyla tanıdığını keşfettikten sonra, bu kokuların koloni içindeki etkileşimlerde de önemli bir rol oynayıp oynamadığını merak etti. Özel olarak tasarlanmış bir teknik kullanarak, dış tuvaletlerden koku örnekleri toplama yöntemini uyarlayarak, sadece kraliçelerde bulunan “izopropil miristat” adlı bir bileşik izole etti. İnsanlar için kokusuz olmasına rağmen, bu bileşik çıplak farelerin olfaktör korteksini (kokuyla ilgili beyin bölgesini) aktive eder.
Bu bileşiğin gücünü test etmek için, araştırmacılar kraliçeyi ortadan kaldırdı ve koloniyi günlük olarak izopropil miristat ile tedavi etti. Lewin, “Üç ay boyunca hiçbir kavga olmadı. Herkes birbirine karşı sakin… ve hiç çiftleşme yaşanmadı” diyor. Ancak araştırmacılar tedaviyi durdurduğunda, kısa süre içinde kavgalar başladı. “Bir hafta içinde ilk ölüm gerçekleşti. Birkaç hafta sonra ise çiftleşme olayları gözlemlendi ve yeni bir kraliçe ortaya çıktı.”
Başka bir deneyde, araştırmacılar üremeyen erkek ve dişi fareleri ayrı gruplara ayırdı ve bazılarına bu bileşiği uyguladı. Dört hafta sonra, kontrol grubundaki altı çiftin beşinin hamile kaldığı tespit edildi. Ancak izopropil miristat uygulanan gruplarda ise hiç hamilelik veya çiftleşme gözlemlenmedi.
Yapılan kan testleri, bu bileşiğin doğurganlık hormonlarını düzenlediğini ve hamileyi bastırmak için progesteron seviyelerini düşürerek prolaktin seviyelerini yükselttiğini gösterdi. Bileşik olmadan, dişi fareler cinsel olarak aktif hale gelir.
Kraliçelerin üreme döngüsü boyunca yapılan gözlemler, kraliçe dişinin sadece hamile olduğunda veya hamileliğe hazırlanırken izopropil miristat salgıladığını gösterdi. Eğer bu salgılama durursa, diğer fareler kraliçenin görevini yapmadığını anlar ve onu öldürür, diyor Lewin.
Bu düzeydeki koordinasyon, memeliler arasında son derece nadirdir, diye belirtiyor. “Bunu genellikle insanlara özgü bir özellik olarak düşünürüz, ancak aslında çıplak farelerin milyonlarca yıldır yaptıkları bir şeydir ve bizler ortaya çıkmadan çok önce.”
Kaynak: Sciencenews
