Arktik Buzlarına Saplanan Gemiden Dünya Liderlerine Uyarı: Bilime Güvenin

Polar karanlığında sürüklenen bilim insanlarından oluşan bir ekip, hızla değişen Arktik’i belgeliyor. Deniz buzu geri çekilirken ve petrol tankerleri bölgeye girerken, BM Genel Sekreteri ile yapılan görüşme, iklim bilimindeki mücadelenin Kuzey Kutubu’nun çok ötesinde neden önemli olduğunu ortaya koyuyor.

Arktik Okyanusu’nun karanlığında, şu anda 12 kişi ve Örkki adında bir köpek, nereye gidecekleri konusunda pek bir söz sahibi olmadan donmuş deniz üzerinde sürükleniyor.

Kış aylarındaki evleri, Ağustos ayında olağandışı bir amaçla Norveç’ten yola çıkan, 26 metrelik Fransız araştırma gemisi Tara Polar Station. Bu amaç, buzun içine hapsolmak.

2.500 metreden fazla derinliğe sahip suyun üzerinde yüzen bir deniz buzu tabakasına kilitledilen istasyon, rüzgarların ve akıntıların onu götürdüğü nereye gidiyor. Ulaşılmak için bir hedef yok ve polar gecenin ortasında günlerin geçişini gösteren güneş ışığı yok.

Ekip, Arktik Okyanusu’nun dönüşümünü çalışmak amacıyla 20 yıllık uluslararası programın planlanan 10 seferinin ilki olan Tara Polaris I‘e katılıyor. Zaten tanık oldukları şey, BM Genel Sekreteri António Guterres’in dikkatini çekmiş durumda.

Arktik’te olan şey Arktik’te kalmaz.

COP31 BM iklim konferansından önce, BM Genel Sekreteri bu hafta, küresel ortalamadan üç ila dört kez daha hızlı ısınan bir Arktik hakkında dünya liderlerine hangi mesajı götürmesi gerektiğini sordu ve seferin baş bilim insanı Maxime Geoffroy ile görüntülü bağlantı yoluyla konuştu.

“Maalesef, bu dünyadaki siyasi liderliğin durumun ne kadar ciddi olduğunu henüz tamamen farkında olduğunu düşünmüyorum,” dedi BM Genel Sekreteri.

Mr. Geoffroy’un mesajı basitti: “Arktik’te olan şey Arktik’te kalmaz.”

Sepentin ayaklarının altında yaşanan değişimler, dünyanın okyanusları, iklimi ve biyoçeşitliliği için uzun vadeli sonuçlar doğurabilir, uyardı.

© Sébastien DevrientSepentin dört bacaklı arkadaşı Örkki, bilim insanları Tara Polar Station üzerinde Arktik Okyanusu üzerinde sürüklenirken kutu ayılarını gözetliyor.

Kaybolan bir dünya

Misyon, 1893’te gemisini Arktik deniz buzuna batırması ve akıntılarla sürüklenmesiyle bilinen Norveçli kaşif Fridtjof Nansen’den ilham alıyor.

130’dan fazla yıl sonra Bay Geoffroy ve meslektaşları onun izini sürüyor; tek çarpıcı fark: önlerindeki buz çok daha az.

Sefer, Rusya‘nın kuzay kıyısı boyunca üç hafta süren bir navigasyondan sonra, araştırma istasyonu için uygun bir floe (kayayan buzun büyük düz parçası) aramak üzere Arktik buzağına yöneldi.

“82 derece kuzeye sadece leads (floreler arasındaki açık su kanalları) üzerinden ulaştık,” dedi Bay Geoffroy.

Nansen seferini yaptığında gemisi, şu ankinden yüzlerce kilometre daha güneyde buza sıkışmıştı. Şimdi açık su alanları, Bay Geoffroy’un ekibinin buza sıkışmadan önce çok daha derine gitmesine olanak tanıdı.

Ama geri çekilen buz, hikayenin sadece bir parçası.

© Sébastien Devrient Tara Kutup İstasyonu, bilim insanları hızla değişen kutup ortamını incelerken Arktik deniz buzu içinde donmuş halde, akıntılarla sürükleniyor.

Gezegenin ‘aynası’ eriyor

Başsekreter, Bay Geoffroy’a gelecekle ilgili en büyük korkularından biri hakkında sordu:

“Beni en çok korkutan şeylerden biri, birkaç yıl sonra yazın Arktik’te hiç buz kalmayabileceği perspektifiydi.”

Arktik deniz buzu, Dünya’nın sıcaklığını dengelemede ve gezegeni serin tutmada kritik bir rol oynar.

“Üzerinde sürüklendiğimiz bu büyük buz tabakası, güneş geri geldiğinde bir ayna gibi davranır,” diye açıkladı bilim insanı.

Bir devasa yansıtıcı gibi, beyaz buz, güneşin enerjisinin büyük bir kısmını uzaya geri yansıtır. Ancak eridikçe, altındaki daha koyu okyanus bu ısıyı emerek suyu ısıtır ve buz kaybını hızlandırır.

Sonuçları çok geniş.

Arktik buzullarının kaybolmasıyla bu dolaşım sistemleri bozulabilir ve bilim insanlarının hâlâ tahmin etmekte zorlandığı sonuçlar doğurabilir.

“Modellerimiz var ama ne zaman, nasıl ve tam olarak hangi etkilerin ortaya çıkacağını bilmiyoruz” diyen Geoffroy bu gerçeği kabul ediyor.

Orta Arktik hâlâ iyi çalışılmış değil. Yerinden yapılan gözlemler, iklim modellerini geliştirmek ve önümüzde nelerin olduğunu öngörmek için kritik önem taşıyor.

Eski yaşamdan belirsiz bir geleceğe

Ama ekibin soruları iklim öngörülerinin çok ötesine geçiyor ve insanlığın en eski gizemlerinden birine dokunuyor: yaşamın kökeni.

Yeryüzünde yaşam deniz buzullarında mı başladı?

Geoffroy, antidondırıcı proteinler sayesinde aşırı soğuğa dayanıklı canlılara ve donmuş ortamların yaşamın ilk dönemlerinde rol oynamış olabileceğine dair dikkat çekici hipoteze işaret ediyor.

Gemideki diğer araştırmacılar ise daha pratik bir gizemi çözmeye çalışıyor: Orta Arktik Okyanusunda kaç balık yaşıyor?

Ticari ilginin artmasına rağmen araştırmacılar, bu suların kırılgan ekosistemlere zarar vermeden balıkçılığa dayanıp dayanmayacağını hâlâ bilmiyor.

“Biyolojik çeşitliliğin kaybını ve korumasını anlamak için orada ne olduğunu bilmeniz gerekir” diye açıklayan bilim insanı,

Araştırma programı, deniz yaşamının ısınmaya tepkilerinden okyanusun karbon depolamadaki rolüne kadar her şeyi incelemek üzere 80 bilim insanı ve yaklaşık 220 araştırma protokolünü bir araya getiriyor.

Okyanus korumaya uzun yıllardır destek veren Genel Sekreter, Geoffroy’un uluslararası girişimi “Arktik bilimi için minik Birleşmiş Milletler” olarak tanımladığını duyduğunda gülümsedi.

Ama araştırmacılar kaybolan buzu anlamaya yarışırken, başkaları zaten bu geri çekilmeden yararlanmayı bekliyor.

Çin yapımı kırıcı buz gemisi Xue Long 2, Tara Kutup İstasyonunun Arktik deniz buzulları arasında yaklaşık 24 saat boyunca eşlik etmesine yardımcı oldu ve bilim insanlarının 82 derece kuzeye ulaşmadan önce gemilerini bilinçli olarak buza hapsetmelerine olanak tanıdı.

Yeni ticaret yolları, yeni çatışmalar

Kuzaya doğru ilerlerken bilim insanları, değişimin başka bir ayırt edilebilir işaretine daha rastladı: Rusya’nın Kutup bölgesi kıyısı boyunca Kuzey Deniz Yolu’nu kullanan petrol tankerleri.

Çekilen buz, bu rotayı daha erişilebilir kılıyor ancak kirlilik ve kazalara ilişkin riskleri de artırıyor.

“Sana şunu garanti edebilirim ki, o yoldan geçen çok sayıda petrol tankeri gördük,” dedi Geoffroy, Genel Sekreter’e. “Yani bu sadece bir öngörü değil. Şu an yaşanıyor.”

Bu sulara bir petrol sızıntısı felaketle sonuçlanabilirdi. Petrol, uzun süreler boyunca buzun içinde hapsolabilir ve bu da deniz canlılarını tehdit ederken temizliği son derece zorlaştırır.

Ticari çıkarlar, dikkatlerini kuzaya çeviren tek taraflar değil. Guterres, Grönland etrafındaki gerilimlere ve Kutup bölgesinin artan stratejik önemine işaret ederek, bölgeye giderek daha çok bir güvenlik penceresinden bakan ülkelerin, bilim insanlarının anlamaya çalıştığı çevrenin kendisini bile tehdit edebileceği uyarısında bulundu.

12 ülkeden araştırmacıyı bir araya getiren sefer için Geoffroy’a göre sorun, bilimin bu jeopolitik ayrımları aşmaya yardımcı olabileceği olup olmadığıydı.

“Bence bu, şimdi sahip olduğumuz merkezî bir mücadele. Gerçek için mücadele ve bilim için mücadele,” dedi BM Genel Sekreteri.

Genel Sekreter, özellikle fosil yakıtlarla bağlantılı güçlü ticari çıkarların, bilimsel kanıtları gizlemeye ve halk tartışmalarındaki rollerini zayıflatmaya çalışmakla suçladı.

“İklim inkârından iklim […] ertelenmeye ve ‘yeşil susmaya’ geçtik,” dedi Geoffroy, iklim eyleminin onlarca yıllık bilimsel uyarılara rağmen siyasi gündemlerde aşağılara kaymasından duyduğu üzüntüyü dile getirerek.

© Sébastien Devrient Tara Kutup İstasyonu kış ekibi, Kutup gecesinin aylarca sürdüğü izole yaşamında gemideki bir doktor ve kutu ayılarını gözetmeye yardımcı olan Örkki adlı bir köpek ile karşı karşıya kalıyor.

Bir aciliyet duygusu ve öfke

Söyleşilerini bitirmeden önce, BM Genel Sekreteri Geoffroy’u COP31’de bir araya gelecek dünya liderlerine seslendiğini hayal etmeye davet etti.

Araştırmacının mesajı açıktı:

“Bu bilimin bulguları […] güvenilmeli, takip edilmeli ve desteklenmeli.”

Guterres için bu uyarı kişisel bir yere dokundu. Buzulların geri çekildiğini tanık olduğu Antarktika ve Himalayalar’a yaptığı ziyaretleri hatırladı.

Bu deneyimler, bazı siyasi liderlerin eylemden sürekli kaçınmasıyla birleşince, onu kaygıdan daha fazlasıyla baş başa bıraktı.

“Bunların tümü bende bir aciliyet duygusu ve dürüst olmak gerekirse, bir öfke duygusu yarattığını düşünüyorum,” diye itiraf etti. “Bu varoluşsal bir mücadele.”

Kuzey Buz Denizi’nde araştırmacılar, gözleri önünde değişen bir bölgeden kanıt toplayarak kutup karanlığında yavaş sürüklenmelerine devam edecek.

Örkki isimli köpek, ekip buz, su ve atmosferi ölçerken kutu ayıları için gözetleyecek. Binlerce kilometre uzakta, dünya liderleri iklim kriziyle nasıl yüzleşileceğini müzakere etmek için Antalya’da, Türkiye’de COP31’de toplanacak.

Bilim insanlarının buzu nereye götürdüğü üzerinde herhangi bir kontrolleri olmasa da, belgeledikleri gelecek insan seçimine bağlı.

COP31 üzerinden en son gelişmeleri, yeni podcastimiz Talk & Action ve konferansımız hakkındaki özel günlük kapsayıcı haber takibimiz üzerinden takip edin.