Newfoundland Sularının Derinliklerinde Ne Gizli? Deniz Biyolojisi, Gösterinin Ardındaki Bilimi Açıklıyor

O zamanlar Tokyo, şimdi St. John’s? 2006 yılında Tokyo kıyılarında bir dev ahtapotun yem hamsisine saldırısı.
(Tsunemi Kubodera/Japonya Ulusal Bilim Müzesi), CC BY

Netflix’in, Newfoundland’daki bir kıyı köyünü tehdit eden deniz canavarı hakkında Aşağıda adlı mini diziyi çekeceğini öğrendiğimde içimden geçiren: “Bunu mutlaka görmeliyim!”

İlk olarak, dizi, büyüdüğüm ve yaşadığım Newfoundland kıyılarını ön plana çıkarıyor. İkinci olarak, kariyerimin çoğunda adanın sularındaki deniz yaşamını inceledim. Üçüncü olarak, çalıştığım Okyanus Bilimleri Merkezi’ni içeriyor. Ve dördüncü olarak, dev bir ahtapot(-umsu) canavarı kadroya alıyor (özür Josh Hartnett).

Dev ahtapotların Newfoundland folklorunda ve biliminde, balıkçıların ilk karşılaşmalarından varlıklarına dair ilk bilimsel kanıtlara kadar özel bir yeri var.

Dev ahtapotun perdesi açılıyor

Bu tarihin önemli oyuncularından biri, 1852’de Newfoundland’a yerleşen ve o zamanlar bir İngiliz sömürge bölgesinde doğal tarih araştırmaları yapan İrlandalı din adamı Moses Harvey’di.

Harvey’in araştırmaları, kumsala vurmuş bir örneğe dayanarak dev ahtapotların varlığını dünyaya duyurmayı da içeriyordu. Balıkçılar bunu ona çektirmek ve Londra’daki bilim dünyasına iletmek için ona getirmişlerdi.

Newfoundland’ın Logy Bay bölgesinden bir dev ahtapotun kolları, dokunaklıları ve başı (ağzı dahil, dişleri görünür), Kasım 1873’te Moses Harvey’nin sünger hamamına drapmanmış şekilde.
(Çeşitli kaynaklarda John Maunder, Moses Harvey ve Messrs. McKenny ve Parsons’a atfedilir)

1960’lara gelindiğinde, Okyanus Bilimleri Merkezi’nin kurucu direktörü Fred Aldrich, Memorial Üniversitesi öğretim üyesi oldu ve kariyerini hızla dev ahtapotları avlamaya yöneltti.

Aldrich, yaşayan bir örneği yakalamaya çalışsa da, yalnızca plajlara vurmuş ahtapotları elde edebildi.

Newfoundland, dev ahtapotların daha sık görüldüğü küresel hotspotlardan biri; yaklaşık her 30 yılda bir (Yeni Zelanda da buna tanıklık ediyor, bu da dev ahtapotların soğuk sulara olan yakınlığını gösteriyor). Aşağıda‘nın çıkışı, bu döngülerden biriyle yaklaşık olarak örtüşüyor.

St. John’s’deki Rooms eyalet müzesi, bu hayvanlardan birinin korunan bir örneğini sergiliyor.

Devasa ahtapot: Nefret dolu tavırlarıyla bilinmeyen

Dizinin erken bölümlerinde, ayakkabısız bir deniz biyoloğu olarak laboratuvarın koridorlarında yürüyen bir deniz biyoloğuyla tanışıyoruz. Bu sahne, hem hijyen hem de iş sağlığı ve güvenliği gerekçesiyle yüksek lisans öğrencilerimden büyük bir “iğrenç” tepkisi çekti.

Bu biyolog, balıkçılar, askerler ve yerel bir geliştirici canlının peşinden kan revan fark etmeden giderdikleri (yerlilerin “Mudder” diye hitabettiği, topluma saldırmasının nedenini önceden belli eden) devasa ahtapot uzmanı ve sağlıklı fikirlerin sesi oluyor.

Bu deniz biyoloğu, halkın canlının kirlettiği buz sularını içtikleri için hastalanması durumunda da ansızın tıbbi uzmanlık hizmeti veriyor. (Küçük bir not: yerel deniz biyologunuzu acil tıbbi ihtiyaçlarınız için asla kullanmayın — biz o türden doktorlar değiliz!)

Ben de Facebook’taki kalabalığa Newfoundland aksanlarını kimin doğru kimin yanlış kullandığı konusunda katılabilirim. Ya da Sahil Güvenliğin, kriz içindeki küçük, izole bir adada yaşayan insanları nasıl tamamen terk ettiği hakkında soru sorabilirim.

Bir çift, Newfoundland ve Labrador’ın doğu kıyısındaki Bonavista Körfezi’nde, 200 kişilik küçük bir balıkçı köyü olan Salvage, N.L.’nin limanına girmek için kayalıkları aşarken. Bir kayalık, Aşağındakilerdizisinde önemli bir rol oynadı.
(THE CANADIAN PRESS/Lynn Ball)

Ancak Aşağındakiler genel olarak bilim konusunda iyi bir iş çıkardı. Canlının biyolojisi, yüzme becerileri ve huz buz içinde hayatta kalabilme yeteneği de dahil olmak üzere oldukça makuldü.

(Muhtemelen gerekli) bir uydurma olarak, dizideki ahtapotların zekâ düzeyi ve hedefli nefret duygularının inandırıcılık sınırlarını zorladığını düşündüm, ancak araştırmacılar mürekkepbalığıgillerin (devasa ahtapotların da dahil olduğu) etkileyici bazı becerilerini belgelemiştir. Yine de bilimsel makulülüğü korumaya çalışmak ve deniz canlılarını başrol oyuncusu olarak görmek iyi bir çabaydı.

Tarihsel doğruluk

1980’lerin başlarında lisans öğrencisiyken Aldrich’in verdiği omurgasız deniz canlıları dersinden aldım. Kariyerinin son aşamalarında olsa da, dev kalamarlara olan tutkusu derslerinde açıkça belli oluyordu.

Yalnızca 20 yıl önce Japon bilim insanları tarafından avlandığı ortamda çekilen ilk canlı dev kalamar görüntülerini görmeyi çok isterdi ve Aşağıda‘nin de keyifle izleyeceğini, bunun hakkında yazdığım için de mutlu olacağını düşünüyorum.

2006 yılında Tokyo’daki Ulusal Bilim Müzesi’nden Tsunemi Kubodera, araştırma ekibinin avlandığı ortamda ilk kez fotoğrafladığı bir dev kalamarı tartışıyor. Ekibi, sekiz metre uzunluğundaki bir kalmarın Japonya sularında avına saldırdığı izlendi. Arka planda, ekibinin 1996’da Japon Denizi’nde yakaladığı başka bir dev kalmar görünüyor.
(AP Photo/Itsuo Inouye)

Aşağıda‘yi kesinlikle keyifle izledim; yalnızca Newfoundland ayarları nedeniyle değil, aynı zamanda bu hikâyenin bir bakıma Newfoundland’a ve okyanus tarihine bir övgü niteliği taşıması nedeniyle de tam bir uyum sağladığını düşündüğüm için.

Hikâye, yerel balıkçıların zorluklarla başa çıkmak ve bunları çözmek için uyum sağlama ve birlikte çalışma konusundaki doğuştan gelen yeteneğini işliyordu (yerlilerin “kediye arka kısmını geri koyabilecek kim” diyeceği gibi).

Kuzey morina avcılığının çöküşüne de değiniyordu; bu çöküş yaklaşık 37.000 Newfoundlander’ı işsiz bıraktı. Ve 1950’ler ve 60’lı yıllarda, birçok küçük kıyı kasabasının 28.000’den fazla yerleşiminin daha büyük merkezlere yeniden yerleştirilmesine dair çarpıcı bir sahneyle başlıyordu.

Aynı zamanda outport topluluklarındaki genel hükümet güvensizliğini de yansıtıyordu. CFA (come from away — “dışarıdan gelen”) lisansüstü öğrencilerim de dizinin aktardığı gerçek Newfoundland hissini ve “Screeching In” törenini görmekten hoşlandılar.

Okyanusa ilgi uyandırmak

Özellikle korku türünün hayranı değilim; ancak onlarca yıl öncesinden, canlılar okyanusun derinliklerinden çıkıp umursamayan insanlığa felaketler saçarken (Godzilla, Köpekbalığı ve Orca filmlerini düşünün) yapılan yapımlara yapılan bu atıfı takdir ediyorum.

Türün herkes için olmadığı söylenebilir, ancak kendisine başvurduğum çoğu kişi diziden hoşlandığını ve özellikle Newfoundland atmosferinin keyfini çıkardığını söyledi. Ayrıca Below ekibini, okyanusun karmaşıklığını aktardığı ve pek çok belirsizliğiyle halkın hayal gücünü ve ilgisini çekmeye yönelik çabaları nedeniyle takdir ediyorum.

Ziyaretçiler, 2024 yılında Almanya’ın Dortmund şehrinde derin deniz balıkları hakkında bir ses-görüntü sunumunu izliyor.
(AP Photo/Martin Meissner)

Dizi, aynı zamanda okyanus araştırmalarının sürmekte olan potansiyelini de gözler önüne serdi. Bilim insanları her binlerce yeni deniz türü keşfediyor ve biz daha fazla olsaydık, çok daha fazlasını keşfedebilirler. Bu keşiflerin çoğu, dev ahtapotların çoğu zamanını geçirdiği derin denizden geliyor.

Yeni deniz türlerinin çoğu küçük canlılar olsa da, bilim insanları okyanusu daha fazla örnekledikçe, Below‘deki dev ahtapotu andıran sürpriz bir keşif ara sıra ortaya çıkabiliyor.

Belki de Below‘in başarısı (yayınlandıktan bir hafta sonra Netflix’te Kanada’da 1 numaralı dizi ve Rotten Tomatoes’da %87’lik Tomatometer puanı) nedeniyle Hollywood, okyanusu salonlarımıza getiren heyecan verici hikayeler anlatmada bir potansiyel görebilir.

Bu odaklanma, bilim alanında yeni bir nesli ilham verebilir. Genç ve etkilenmeye müsir bir genç olarak Jaws ve Orca‘yi izlememin, kariyer ilgilerimi okyanusa yöneltmesine yardımcı olmuş olabileceğini düşünmeden edemiyorum; burada atalarım da geçimlerini sağlıyordu.