Şehirler Yayıldıkça En Çok Kuşları Kaybeden Bölgeler Tropikler

Kaynak: Pexels’den MESSALA CIULLA

İklim kuşakları, binlerce türle dolup taşan, canlı ve zengin biyoçeşitliliğiyle bilinir. Aslında, kutuplardan iklim kuşaklarına doğru biyoçeşitliliğin dramatik artışı—enlem biyoçeşitliliği gradyanı olarak bilinen—hayat ağacının dallarında yaygın bir şekilde görülür ve fosil kanıtları bunun binlerce yıldır var olduğunu gösteriyor.

Her şeyden önce, eğer bir şey insan kaynaklı bozulmalara karşı bağışık olabilseydi, bu enlem biyoçeşitliliği gradyanı olurdu. Ancak insan etkileri de küresel, yaygın ve dramatikdir. Bunlardan biri de kentselleşmedir.

Kentselleşme, doğal ekosistemleri asfalt ve binaların baskın olduğu ortamlarla değiştirir. Sulak alanlar kurutulur, çöller sulanır ve çimlik alanlar oluşturulur.

Kentleşmiş peyzajlar, yerlerini aldıkları ekosistemlerden birbirine çok daha benzer; o kadar ki, kentleşmiş alanlar gezegendeki en hızlı büyüyen biyom olarak adlandırılıyor. Doğal bir biyomdan farklı olarak, kentleşmiş peyzajlar artık kutuptan ekvatora kadar var oluyor.

Ekoologlar, kentselleşmenin genellikle yerel biyoçeşitliliği düşürdüğünü onlarca yıldır biliyor. Biz de kentselleşmenin küresel biyoçeşitliliği biçimlendirme örüntülerini değiştirip değiştirmediğini merak ediyorduk.

Kentselleşme biyoçeşitliliği nasıl zayıflatır

Dünya genelinde 10.000’den fazla kuş türüne ait verileri analiz ederek, enlem biyoçeşitliliği gradyanının kentlerde doğal alanlara göre üç kez daha zayıf olduğunu bulduk—bu, dünyanın en önemli ekolojik örüntülerinden birinde büyük bir azalmadır.

Kentler, genel olarak kuş türü bakımından doğal alanlardan üçte bir daha azına sahipti; bu da küresel düzeyde kentselleşmenin kuş biyoçeşitliliğini düşürdüğünü doğruluyor. Ancak iklim kuşaklarındaki kentler, yüksek enlemlerdeki kentlere kıyasla üç kez daha fazla kuş biyoçeşitliliği kaybı yaşadı.

Örneğin, bir kentteki 1 x 1 kilometrekare (0,6 x 0,6 mil) kare ile aynı enlemdeki aynı boyuttaki bir alanı karşılaştırdığınızı düşünün. Ortalama olarak, ekvatora yakın bir kent karesinde kuş türü %42 daha az olurdu (Singapur veya Quito gibi), ancak 65 derece enlemdeki bir karede yalnızca %12 daha az olurdu (Reykjavík veya Fairbanks gibi).

Tropikal şehirlerin daha fazla tür kaybetmesinin nedenlerinden biri, tropikal kuşların özelliklerinde yatıyor. Tropikal topluluklar uzun süredir daha fazla uzmanlaşmış tür içerecek gibi düşünülüyor ve önceki çalışmalar, şehirlerin genellikle genel türleri—kargalar ve Kanada kazları gibi her işe yarayan türler—tercih ettiğini gösteriyordu.

Yapılan çalışmalar tam da bunu gösterdi: Tropikal kuş toplulukları, habitat uzmanlarının çok daha büyük bir oranını içeriyordu ve bu uzmanlar şehirlerde beklenenden fazla oran eksikti; bu da en azından kısmen kentselleşmenin tropiklerde çok daha fazla türü dışlamasının nedenini açıklıyor.

Kamu biliminin gücü

Yapılan analizler, toplum temelli bilimin gücünü gösteriyor ve dünya çapında gözlemlerini eBird platformuna gönderen milyonlarca kuş gözlemcisinin katkısı olmadan mümkün olmayacaktı.

Kentselleşmenin çeşitlilik örüntülerini nasıl etkilediğini test etmek için dünyayı 1’er 1 kilometrekare (0,6’ya 0,6 mil) boyutunda hücrelere böldük ve her birini insan nüfusu yoğunluğu ve arazi kullanımındaki değişim verilerini kullanarak kentsel, banliyö veya doğal olarak sınıflandırdık.

Sadece aşırı derecede zengin hücrelerde bile çeşitliliğin büyük kısmını yakalayabilecek yeterli eBird verisine sahip hücreleri koruduk. Hassaslık testleri, veri kalitesi için daha sıkı eşikler uygulandığında sonuçların daha da güçlendiğini ve şehirlerin inşa edildiği konumlardaki önyargının bir ürünü olmadığını gösteriyor.

Daha yaşanabilir bir gelecek

Çalışmamızın umut verici bir bulgusu, kentsel çeşitlilik kayıplarının daha yeşil kentsel planlama ile önlenebileceği. Ortalama olarak belirli bir enlemde, daha fazla yeşil alana sahip şehirler, daha az yeşil olanlara göre daha yüksek kuş çeşitliliğine sahipti.

Dünya çapında temsilciler, küresel biyoçeşitlilik için yakın zamanda Ermenistan’ın Yerevan kentinde COP17 zirvesinde bir araya geldi. Dünya genelindeki hükümetler, daha fazla kentsel yeşil alanı içeren daha yeşil şehirlerin inşasının hem insanlar hem de vahşi yaşam için daha yaşanabilir peyzajlar yaratması konusunda düşünmeli.

Şimdi, şehirlerde hangi türlerin bulunduğundan ziyade, çeşitlilik örüntülerindeki değişimin kentsel ormanda tozlaşma ve avlanma gibi türler arası etkileşimleri nasıl etkilediğini anlamaya çalışıyoruz.

Jory Griffith ve arkadaşları, “Urbanization weakens the global latitudinal diversity gradient in birds,” Proceedings of the National Academy of Sciences (2026). DOI: 10.1073/pnas.2527860123

Dergi bilgisi:
Proceedings of the National Academy of Sciences

arazi kullanımı ve arazi örtüsü
biyocoğrafya
topluluk ekolojisi
tür çeşitliliği

Şu kaynak tarafından sağlandı:

Hikâyenin ardındaki kişi kim?

Batı matematiksel biyoloji lisans derecesi, yaratıcı yazma yüksek lisans derecesi. Bilim ve dil hakkında benzersiz bakış açılarına sahip, geniş bir coğrafyaya hakim.

Tam profil →

Bu makale The Conversation tarafından Creative Commons lisansı altında yeniden yayınlanmıştır. Orijinal makaleyi okuyun.

Atıf

:
Why the tropics lose the most birds when cities expand (2026, 7 Kasım)
8 Kasım 2026 tarihinde erişildi
https://phys.org/news/2026-11-tropics-birds-cities.html adresinden

Bu belge telif hakkına tabidir. Özel çalışma veya araştırma amacıyla yapılan adil kullanım dışında, içerik yalnızca bilgi amaçlı sağlanmıştır ve yazılı izin olmadan hiçbir kısmı çoğaltılamaz.