Alexander hastalığı, dünya çapında milyonun birinden az insanda görülen, nadir bir genetik nörolojik hastalıktır. Hareket kaybı, nöbetler ve konuşma sorunları dahil çok çeşitli problemlere yol açar ve sık sık ölümcül olabilir.
Hastalık, glial fibriller asidik proteinin (GFAP) yapımından sorumlu olangende oluşan bir hata nedeniyle ortaya çıkar.
Bu hata, GFAP’ın anormal sürümlerini üretir ve proteinin Rosenthal lifleri denilen düğümler halinde toplanasına neden olur. Bu lifler, astroositler denilen beyin destek hücrelerini gerer; hücreler hasar görür ve beyinin mielin zararı da buna eşlik eder.
Mevcut tedaviler, Alexander hastalığının belirtilerini yönetmeye odaklanır; ancak onlarca süren özverili araştırmadan sonra, ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), hastalığa doğrudan saldıran ilk ilaç onayını verdi.
İlacın adı zilganersen (ticari adı Zanvastro) ve doğrudan GFAP’a hedef alarak vücudun ürettiği miktarı azaltır. Klinik deneylerde, bu etkinin hastalığın temel özellikleri üzerinde olumlu bir etkisi olduğu gösterildi.
“Bu, Alexander hastalığı topluluğu için harika ve uzun süredir beklenen bir gün,” diyerek bu durumu 30 yılı aşkın süredir araştıran, Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden nöropatolog Albee Messing.
FDA onayı, büyük ölçüde, sekiz ülkede 13 merkezde, 53 yaşına kadar 54 çocuk ve yetişkin hastanın katıldığı bir klinik deney aracılığıyla sağlandı.
Büyük katılımcılarda motor becerilerin ya stabil kaldığı ya da geliştiği görüldü; yaşlı katılımcıların yürüme hızı, tedavi almayanlarda görülen düşüşe karşılık sabit kaldı.
Bir yılı aşan tedavilerde, ilacın FDA’dan onay alması için gereken tüm güvenlik standartlarını karşıladığı gösterildi. Bazı hastalarda yan etkiler görüldü, ancak çoğu hafif veya orta düzeydeydi ve ciddi olanlar, tedavi alan hastalarda kontrol grubuna göre daha az yaygındı.
En yaygın yan etkiler kusma, sırt ağrısı, öksürük, baş ağrısı ve omurilik enjeksiyonundan sonra görülen ağrıydı. FDA ayrıca bazı hastalarda, beyin ve omuriliği saran zarın iltihabı olan aseptik menenjit geliştiğine dair uyarıda bulunuyor.
“Zanvastro’un onayı, tedavi seçeneği olmadan yıllardır bu durdurulamaz şekilde ilerleyen ve çoğu zaman ölümcül hastalğa karşı mücadele eden Alexander hastalığı yaşayan insanlar ve aileleri için yeni bir bölüm başlatıyor,” diyerek ilacı geliştirmekten sorumlu olan Ionis Pharmaceuticals’ın CEO’su tıp bilimci Brett Monia sözlerini aktardı.
Zanvastro’nun bu noktaya ulaşması, birkaç araştırma aşaması aldı. Messing, Birmingham’daki Alabama Üniversitesi’nden nörobilimci Michael Brenner gibi meslektaşlarıyla birlikte, başlangıçta fazla miktarda GFAP üretmeye programlanmış farelerle çalıştı.
Bu, astrocytlerde protein topaklanmalarına yol açtığında, araştırmacılara Alexander hastalığının nasıl geliştiğini anlamaya yön verdi.
Fare modelleri başlangıçta GFAP genini aşırı ifade edecek şekilde tasarlanmıştı ve araştırmacılar, kasıtsız olarak Alexander hastalığının klasik lezyonlarını yeniden ürettiklerini görmekle şaşırdı.
“Bu, terapi için açık ve spesifik bir strateji sundu – GFAP proteini,” dedi Messing.
Araştırmacılar, önce Alexander hastalığı üzerinde etkisi olup olamayacağını görmek için mevcut FDA onaylı ilaçlara baktı, ancak sonunda GFAP üretim seviyelerini düşürecek kendi özel ilaçlarını tasarlamaya karar verdi.
Rosenthal lifleri (koyu kırmızı), kemirgen modellerinden alınan beyin örneklerinde Alexander hastalığının bir belirtisi. (Messing ve Hagemann)
İlaç, antisense oligonükleotidler (ASOs) aracılığıyla çalışır; GFAP üretimini baskılayan küçük DNA parçalarıdır. Tedavi, insanlarda başlatan klinik denemeden önce hayvanlar üzerinde test edildi.
Zanvastro’nun verilmesi için, bir sağlık uzmanı tarafından her üç ayda bir kez omurilik kanalına enjeksiyon yapılması gerekir. Onay, tüm yaş grupları hastaları kapsar; hastalığın belirtileri en sık 2 yaşından önce ortaya çıkar.
Alexander hastalığına sahip bir çocuğun annelerinden biri, kızının tedaviye yanıtını betimlerken şöyle dedi: “Beynindeki sis kaldırılıyor ve kişiliğinin giderek daha fazla ortaya çıkma şansı buluyor.”
Hââlâ bir tedavi değil – hastalığı geri döndürmüyor ya da ortadan kaldırmıyor – ancak doğrudan altta yatan nedenlere yönelik olarak hastalığın ilerlemesini önemli ölçüde yavaşlatıyor ve belirtileri iyileştiriyor.
“Tüm araştırma programı, her zaman minnettar olacağımız hastalar ve ailelerinden oluşan topluluğun desteği ve katılımı olmadan mümkün olmazdı,” diyor Messing.
Bu makale Rebecca Dyer tarafından doğrulandı ve Rebecca Dyer tarafından düzenlendi. Sürecimize gurur duysak da yalnızca insanız. Bir hata fark ederseniz, lütfen bize bildirin.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.