Biodiversiteyi Korumak: Daha Fazla Harcamadan Önce Çabaları Daha İyi Hedeflemek?

• Loire-Atlantique’te, Güney Amerika’dan gelen istilacı bir yabancı tür olan jussie’yle mücadele, bölgesel doğal parka her yıl yaklaşık 120.000 euro maliyetlendiriyor.

• Oysa çalışmalar, bu tutarın parktaki jussie miktarını minimize edecek ya da kullanıcıların tercihlerini maksimize edecek biçimde ayrılmadığını gösteriyor.

• Oysa biyoçeşitliliği destekleyen kamu kaynakları düşüşte: Bu bağlamda, kaynakların ayrılması konusu kritik hale geliyor.

Loire-Atlantique’te, Güney Amerika’dan gelen istilacı bir yabancı tür olan jussie’yle mücadele, bölgesel doğal parka her yıl yaklaşık 120.000 euro maliyetlendiriyor.

Oysa çalışmalar, bu tutarın parktaki jussie miktarını minimize edecek ya da kullanıcıların tercihlerini maksimize edecek biçimde ayrılmadığını gösteriyor.

Oysa biyoçeşitliliği destekleyen kamu kaynakları düşüşte: Bu bağlamda, kaynakların ayrılması konusu kritik geliyor.

Brière bataklığında, Loire-Atlantique’te, Güney Amerika’dan gelen jussie adlı bitki, 1994’ten beri kanalların ve nemli otlakların içini dolduruyor. İstilacı yabancı tür (EEE) olarak sınıflandırılan bu bitki, yalnızca ekonomik ve eğlence amaçlı faaliyetleri değil, aynı zamanda su akışlarının düzgün işleyişini ve yerel biyoçeşitliliği tehdit ediyor. Bölgesel doğal park, bu bitkiyi sınırlamak için her yıl yaklaşık 120.000 euro harcıyor – bu harcama, her yıl bataklığın her yerine eşit biçimde yayılıyor. Akıllı bir yönetici böyle yapardı: Bölgenin her bölümüne eşit muamele etmek.

Or, lorsque des chercheurs ont recalculé, à partir de vingt ans de données de terrain, où allouer les efforts de contrôle, le résultat a surpris jusqu’aux intéressés : avec ce même budget, il est pertinent de concentrer les efforts sur un seule zone du marais, la plus infestée. Pas parce que les autres zones ne comptent pas, mais du fait qu’avec ce budget, c’est là qu’il faut agir en priorité afin de limiter au maximum la quantité de jussie dans le marais tout en préservant les principaux services écosystémiques qu’il fournit.

Alors que le financement de la Stratégie nationale pour la biodiversité doit être réduit de moitié en 2026, la question de savoir comment l’argent disponible est dépensé n’a jamais été aussi urgente.

« Protéger un peu partout » ?

À première vue, « protéger un peu partout » semble être la moins mauvaise des décisions : cela répartit l’effort équitablement entre les territoires, cela rend l’action visible pour chaque riverain, chaque élu local, chaque association.

C’est un choix compréhensible, souvent délibéré et assumé, pour des raisons d’équité territoriale, d’acceptabilité politique, ou de contraintes opérationnelles – maintenir l’accès et les usages, contenir la propagation sur plusieurs fronts à la fois.

Mais des arguments solides et bien documentés en économie de la conservation font douter que ce soit systématiquement le meilleur choix.

La parabole de l’arche de Noé

Le problème remonte à une parabole devenue classique en économie de l’environnement : l’arche de Noé. L’idée ici n’est plus de savoir où contrôler une espèce exotique envahissante mais plutôt de choisir quelles espèces protéger en priorité.

Imaginez un décideur disposant d’un budget limité pour sauver des espèces menacées, chacune ayant un coût de protection et une contribution différents à la diversité du vivant.

Bir kuramsal sonuç, 1990’ların sonundan beri bilinmekte ve yaygınlaşmakta olup, koruma ekonomisinde en sık kullanılan çeşitlilik ölçülerinin çoğu için en iyi çözümün neredeyse hiç çabayı paylaşmak olmadığını gösteriyor.

En sık karşılaşılan yaklaşım, belirli hedeflerin tamamen korunması ve diğerlerinin tamamen ihmal edilmesinden oluşuyor. Bu sonucun bir sınırı var: başka koruma hedefleri veya biodiversiteyi ölçmenin başka yolları varsa, çözüm ilkeleri çerçevesinde daha ince ayrımlı olabilir.

Ancak bu literatürün dayandığı ölçü ailesi için, seyreltilmiş çözümlere değil, kesin çözümlere dair argüman sağlamdır.

Karmaşık sonuç zincirleri

İkinci bir, daha da nüanslı karmaşıklık var Türler idari bir listede ayrı kutular içinde yaşamaz. Bir türün korunması duruma göre kendisiyle ekolojik olarak bağlantılı diğer türlere fayda veya zarar verebilir: bir bitki ile polonlaştırıcısı gibi karşılıklı bağımlı iki tür birbirinin korumasından yararlanır; buna karşılık bir avcının korunması, avları üzerinde uyguladığı baskıyı artırabilir.

Bu sonuç zincirlerini görmezden gelmek, önceliklerin yanlış sıraya konmasına yol açabilir – bazı durumlarda, hiçbir türün içsel değerinin değişmemiş olması koşuluyla, ilk korunması gerekeni tamamen tersine çevirecek düzeye varabilir.

Bu, bu etkiyi üretmek için özel olarak inşa edilmiş kırılgan bir ders örneği değil: bu türden bir tersine çevirme, yalnızca olağanüstü yapılandırmalarda değil, olası durumların tüm bir yelpazesinde ortaya çıkar.

Daha rahatsız edici bir sonuç da söylenmeyi hak ediyor: agrege bir biodiversite ölçüsünün korumasını önerdiği şey, her türün tek başına alındığında fayda sağladığı şeyle zorunlu olarak örtüşmeyebilir – bir avcının, seçilen indekse güçlü katkı sağladığı için korunması, genel indeksenin ilerlemesine rağmen avlarının zararına olabilir.

Alan araştırmasıyla kanıt

Aynı muhakeme, amacın artık bir çeşitlilik endeksini maksimize etmek değil de, istilacı bir türün verdiği zararı sınırlamak ve bir alanı kullananların o alanda değer verdiği şeyi korumak olduğunda da geçerlidir. Önceliklerin maliyetlere, refaha ve etkileşim zincirlerine göre sıralanması, seçilen kesin amacın ne olduğu fark etmeksizin doğru yöntem olmaya devam eder.

Brière’ye dönelim. Araştırmacı ekip, jussienin (Jussie) kontrol maliyetlerini bölge bölge tahmin etmiş, bir bölgeden diğerine nasıl yayıldığını incelemiş ve – bataklığı kullananlarla yapılan bir anket aracılığıyla – yerel halkın jussinin her bölgedeki kontrolüne ne kadar değer verdiğini belirlemiştir.

Bu üç unsur bir araya getirildiğinde, hesap açık seçiktir: Çaba, en kritik bölgede yoğunlaştırılırsa, harcanan her euro başına sağlanan refah çok daha artar – ilk yatırılan paralar için sekizden fazla kat, bu da şu anda ayrılan bütçenin çok ötesinde yüksek bir getiri sunar. 120000 euroluk bir bütçeyle, çabanın bu bölgede yoğunlaştırılması bataklıktaki jussinin toplam miktarını en iyi şekilde sınırlamaya da yardımcı olurdu.

Siyasi bir tercih

Bu argümanın sınırları konusunda dürüst olmak önemlidir.

Bu sonuç, korumaya ayrılanması gereken tutar hakkında hiçbir şey söylemez – bu siyasi bir tercihtir ve sağlık, eğitim ya da diğer kamu öncelikleriyle karşılaştırılmalıdır; bütçenin tahsisine dair ekonomik analizin tek başına karıştırabileceğinden çok daha fazlasını kapsar.

Aynı şekilde Brière yöneticilerinin hatalı olduğunu ya da bütçelerini kötü harcadıklarını da söylemez. Çabanın bataklığın farklı bölgeleri arasında adil bir şekilde dağıtılması, zaten dile getirilen nedenlerle bilinçli bir tercih olabilir ve buna vazgeçilmesi zorunlu değildir.

Mais ce choix a des conséquences, en matière d’usage et aussi d’efficacité écologique – ce coût mérite d’être connu, précisément pour être assumé en toute conscience plutôt que subi par défaut.

Faire mieux à budget identique

À budget identique, on peut vraisemblablement protéger davantage d’espèces, protéger les mêmes plus efficacement, ou contrôler mieux des espèces nuisant à l’équilibre des écosystèmes en tenant compte à la fois des coûts, des aspirations des usagers et des interactions écologiques – non en dépensant plus, mais en dépensant autrement.

C’est un message qu’aucune contrainte budgétaire ne peut réfuter, puisqu’il ne demande pas un euro de plus. Si un jour la société décidait néanmoins d’investir davantage dans la conservation, le rendement observé sur le terrain suggère que cet argent supplémentaire aurait de bonnes chances d’être également bien employé – mais cela reste une question distincte, qui appartient au débat démocratique, non à ce résultat.

Cette même logique reçoit une confirmation indépendante, cette fois dans le temps plutôt que dans l’espace. Une étude récente que nous avons menée sur cinq mammifères introduits au Japon, montre que les coûts d’une invasion s’envolent une fois qu’un certain seuil de densité de population est franchi : 90 % des dommages cumulés sur le long terme surviennent en seulement dix à vingt ans après ce basculement. Agir tôt, avant que ce seuil ne soit atteint, capte l’essentiel du bénéfice ; attendre, ou disperser l’attention ailleurs, laisse l’essentiel du coût se matérialiser.

Ce qu’il reste à faire

Les outils permettant ce type de calcul existent, et ont été testés avec succès sur un cas français réel.

Ce qui manque aujourd’hui, ce n’est pas la théorie : c’est sa généralisation à d’autres territoires, et surtout les données de terrain – coûts, dispersion, interactions entre espèces – nécessaires pour l’alimenter.

Her koruma euro’sunun hesaplandığı bir dönemde, potansiyeli oldukça büyük bir kazanım için bu, önemsiz bir yatırım olurdu. Kaynak tahsiliyle ilgili bu yoğunlaştırma ile yayma arasındaki gerilim, kuşkusuz sınırlı kaynakların ayrıldığı başka pek çok yönetim politikasında da karşımıza çıkıyor; örneğin orman yangınlarıyla mücadelede, sürekli hesaplanan kaynakların tehdit altındaki bölgeler arasında dağıtılması gerekiyor.

Bu araçların aynı şekilde başka alanlara da uygulanıp uygulanmayacağı ise henüz doğrulanması gereken bir konu.

Yazarlar

1. Montpellier Çevre Ekonomisi Merkezi, Inrae’de araştırma direktörü

2. Inrae’de Çevre ve Orman konusunda yardımcı bilimsel direktör, UMR GAEL (Uygulamalı Ekonomi Laboratuvarı) araştırmacısı

3. İktisatçı, Aix-Marseille Üniversitesi (AMU)

Montpellier Çevre Ekonomisi Merkezi, Inrae’de araştırma direktörü

Inrae’de Çevre ve Orman konusunda yardımcı bilimsel direktör, UMR GAEL (Uygulamalı Ekonomi Laboratuvarı) araştırmacısı

İktisatçı, Aix-Marseille Üniversitesi (AMU)

Tutarsızlık beyanı

Pierre Courtois, çalışmalarının mümkün olabilmesi için kendisine destek veren ANR’den (IA-20-PCPA-0005) EcoInvasionS projesinin, Avrupa Birliği’nin “Horizon 2020” araştırma ve yenilik programı kapsamında desteklenen ERO ortak çağrısı çerçevesinde finanse edildiğini (857251 sayılı hibe sözleşmesi), INRAE’nin Biosefair meta-programını, DRI-DIMI INRAE’yi ve CNRS’nin insan bilimleri ve sosyal bilimler bölümünü, “2026 Uluslararası Hareketliliği Destekleme Programı” kapsamında yaptığı için teşekkür eder.

Charles Figuières, France 2030 yatırım planı kapsamında Fransa hükümetinden, Ulusal Araştırma Ajansı (ANR) tarafından yönetilen (referans: ANR-17-EURE-0020) ve Aix-Marseille Üniversitesi’nin Mükemmeliyet İnisiyatifi (A*MIDEX) tarafından sağlanan finansmanlara sahiptir.

Alban Thomas, bu makaleden faydalanacak herhangi bir şirket veya kuruluş için çalışmamaktadır, danışmanlık yapmamaktadır, hissesi bulunmamaktadır ve bu makaleden finansman almamaktadır; akademik görevi dışında herhangi bir ilgili bağlantı açıklamamıştır.

Ortaklar

INRAE, The Conversation FR’ın kurucu ortağı olarak finansman sağlamaktadır.

Aix-Marseille Üniversitesi, The Conversation FR üyesi olarak finansman sağlamaktadır.