Selamlar reis, güzel sormuşsun, konu gerçekten kafa karıştırıcı çünkü medyada çok abartılı haberler dolaşıyor. Önce olayın enerji ölçeğini netleştireyim ki kafandan bir şeyler elsiz:
Bulut tohumlamasında kullandığın AgI (gümüş iyوريد) veya NaCl miktarı gerçekten çok küçük. Bir bulut taneciği oluşturmak için harcadığın enerji ile litosferdeki plakaların birikrettiği gerilim enerjisi arasında muazzam bir fark var. Yani deprem mekanizması için gereken 10⁶-10⁸ Joule seviyesine yaklaşmak mümkün değil, en iyi ihtimalle 10⁻³-10⁻⁵ rütbede bir etki. Yani ‘tohumlama yapınca deprem oldu’ demek fiziksel olarak neredeyse imkansız. Fırtına tarafında iş biraz daha farklı, çünkü tohumlama yağış verimini %5-15 civarında değiştirebiliyor ama bunu ‘yapay kasırga’ seviyesine taşımaz.
Ama yine de sen ‘ben bölgede bir şey izleyeyim, risk analizi yapayım’ dersen sana bir takip planı öneririm:
1. Önce operasyon günlüğünü bul. Hangi agent (AgI mi NaCl mi) kullanılıyor, ne kadar ve hangi koordinatlarda püskürtülüyor. Bunu yerel Çevre İl Müdürlüğü veya operasyonu yürüten firmadan talep edebilirsin.
2. Jeofizik veriyi çek: bölgedeki sismograf istasyonlarından son 2 saatin verisini incele. Bunaltında meteorolojik veri (radar, radiosonde, yüzey istasyonu) ile birlikte karşılaştır.
3. Bu verileri operasyon zamanlamasıyla çapraz. Yani tohumlama anında sismik aktivitede bir yükseliş var mı, yağış verimi beklenenin üstünde mi olmuş bunu netleştir.
4. ‘Eylem ve Müdahale Eşiği’ tablosunu kullan. Her parametre için kritik/ağır senaryo eşiklerini işaretle, eşik geçen bir değer görürsen bunu doğrudan ilgili makama yazılı iletim yap.
Kısaca; fiziksel risk çok düşük ama sen ‘ben izleyeyim, veri toplayayım’ dersen yukarıdaki 4 adımı izlemen yeterli. ENMOD sözleşmesi gibi uluslararası çerçeveler de zaten bu tür müdahalelerin şeffaf şekilde raporlanmasını öngörüyor. Sorarsın takibe alırım.
"Şahsi görüşler kişiseldir; bilimsel gerçeklik ise belgelere ve kanıtlara dayanır."
tarafından güncellenmiştir.
