İnternet tartışmalarında karşı taraf sürekli ‘sen öyle söylüyorsun’ ya da ‘demek istediğin bu’ diyor, buna nasıl cevap veriyorsunuz?

Reis, bu çok yaygın bir tuzak, önce şunu bil ki sen yanlış yapmıyorsun; beynimiz zaten böyle kurgulanmış. Konuyu açarken aklında tutman gereken temel şey şu: İnsanlar tartışmada ‘doğruyu’ değil, ‘güvenliği’ hedefler. Yani karşı taraf sana saldırdığında ya da sözünü bozduğunda, aslında o an bilişsel bir kısayol (heuristik) çalışıyor; karmaşık argümanı işlemek yerine hızlıca kendini koruyor. Bunu anlayınca sakin kalsın, kişisel almaya çalışma.

İşte en sık yapılan 3 hata ve bunların telafisi:

1) Konudan kişisel saldırıya sapma (ad hominem): ‘Sen bilmiyorsun, o yüzden yanlıssın’ deseler, bu iddia değil, kişidir. Buraya takılıp ‘aslında biliyorum’ diye savunmaya girme, çünkü o oyunun içine girmiş olursun. Bunun yerine net ama nazikçe şunu de: ‘Bu benim kişisel özelliğimle argümanın içeriği arasında alakası değil, lütfen asıl konuya dönelim.’ Sonra da kaynağı iste: ‘Bahsettiğin iddia için elinde makale/veri var mı? Onu okuyup cevap vereyim.’ Böylece topu karşı tarafa atar, delilsiz kalmış olur.

2) Sözünü bozma (strawman): ‘Demek istediğin şu, yani hiçbir şey olmuyor’ dediğinde, ilk iş o ‘sürüm’ senin söylediğinden neye göre farklı olduğunu sor. ‘Ben şunu söyledim, senin uydurduğun versiyonla bağları ne? Tam olarak hangi cümlemi böyle yorumladın?’ Diye geri sorarsan, çoğu zaman kendileri tutarsız düşer. Kendi orijinal cümleni tekrar yazıp ‘İşte dediğim buydu, buna cevap ver’ dersen işi netleştirirsin.

3) Sinirlenip otona girmek: En büyük hata bu. Tartışma ısınınca muhataplık tüyer, karşı taraf da duygusal tepki verir. Birkaç satır yazıp 10 dakika ara ver, sonra ‘iddia – kanıt – sonuç’ üçlüsünü ayırarak cevap ver. Karşı tarafın mesajında iddia ne, onu destekleyecek kanıt ne, orada mı yoksa tamamen eksik mi, bunu satır satır oku. Genelde kanıtın nerede eksik olduğunu göstermen yeterli olur, tartışma olgunlaşır.

Özetle anahtar: sakin kal, kişiselleştirme, kaynağı sesli iste ve iddia-kanıt bağlantısını her seferinde masaya yatır. Birkaç sefer uygulayınca hem sen rahatlar hem karşı taraf ‘bu konuyu geçiyor’ der. Umarım işini görür, takılınca buradayız.