Avustralya’nın doğu kıyıları açıklarında yer alan Lord Howe ve Tasmantid deniz dağları zincirlerinin, muhtemelen tek bir derin manto plümünden kaynaklandığı ve yaklaşık 500 kilometre derinlikte durmuş bir şekilde dalan levha tarafından ikiye bölündüğü belirlendi. Paralel yaş eğilimleri, eşleşen lav izotop imzaları, levha yeniden yapılandırmaları ve bilgisayar simülasyonları bu ayrılmanın levhadaki açıklıklardan gerçekleştiğini gösteriyor. Azalan Lord Howe yanardağ aktivitesiyle artan Tasmantid volkanizması, ikinci zincirin gelecekte baskın hale gelebileceğine işaret ediyor.
Bu çalışma, okyanus kabuğu üzerinde oluşan volkanik zincirlerin kökenine dair uzun süredir devam eden bir tartışmayı aydınlatıyor. Genellikle “hotspot” olarak adlandırılan ve manto derinliklerinden yükselen sıcak kayalık kütlelerin, levha hareketleriyle birlikte yavaşça ilerleyen volkanizma oluşturduğu biliniyor. Ancak bu zincirlerin tek bir kaynaktan mı yoksa birden fazla ayrı plümden mi kaynaklandığı yıllardır araştırıcıların merak konusu olurdu.
Tek Plümün İkiye Bölünme Mekanizması
Araştırmacılar, her iki zincirin de aynı derin manto kaynağından beslendiğini ve bu kaynak kütlenin, yaklaşık 500 kilometre derinlikte yer alan ve hareketini durdurmuş bir şekilde dalan levha tarafından kesildiğini tespit etti. Dalan levha, plümün yükselme yoluna engel olan katı bir bariyer oluşturuyor. Plümü oluşturan sıcak kayalık kütle bu engelle karşılaştığında, levhadaki açıklıklardan beslenen iki ayrı kola ayrılıyor.
Bu süreci destekleyen en güçlü kanıtlar, her iki zincirde gözlemlenen paralel yaş dağılımı. Zincirlerin gençleşme yönü ve volkanların yaşı aynı doğrultuda ilerliyor. Ayrıca her iki bölgeden elde edilen lav örneklerinin izotop imzaları da neredeyse birebir eşleşiyor, bu da her iki zincirin aynı kaynaktan beslendiğini gösteriyor.
Bu bulgular, Lord Howe ve Tasmantid zincirlerinin ortak bir derin manto plümünden kaynaklandığına dair güçlü kanıtlar sunuyor. Levhadaki açıklıklardan beslenen bu bölünme süreci, okyanus volkanizmasının nasıl şekillendiğine dair yeni bir bakış açısı sağlıyor.
Araştırma Ekibi
Gelecek: Tasmantid Zinciri Baskın Hale Gelebilir
Rakamlar, her iki zincirin de farklı evrelerde olduğunu ortaya koyuyor. Lord Howe volkanizması zamanla azalırken, Tasmantid dağlarında daha genç ve aktif volkanlar gözleniyor. Levha yeniden yapılandırmaları ve simülasyonlar, bu durumun plümün beslenme dengesinin kaymasından kaynaklandığını gösteriyor.
Araştırmacıların analizine göre, mevcut eğilim sürdüğü takdirde Tasmantid zinciri zamanla baskın volkanik aktiviteye sahip hale gelebilir. Bu durum, aynı plümden beslenen iki yanardağ zincirinin bile farklı evrim geçirebileceğini ve jeolojik açıdan dinamik bir yapı sergilediğini gösteriyor.
Araştırma, okyanus tabanında oluşan volkanik sistemlerin kökenini anlamaya yönelik önemli bir adım oluşturuyor. Yazarlar, bulgularının levha tektoniği ile manto konveksiyonu arasındaki etkileşimi daha iyi kavramamıza yardımcı olacağını belirtiyor.
1 yorum
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.