Lazer Tekniği, Gizemli Rönesans Tablosunda Modern Mavi Pigmenti Ortaya Çıkarıyor: Olası Leonardo da Vinci Eseri

İsveç’in Uppsala Üniversitesi’nden araştırmacılar, lazer tabanlı Raman spektroskopisi kullanarak Rönesans dönemi gizemli bir tablonun üzerindeki mavi pigmenti analiz etti ve eserde 18. yüzyılın başlarında üretilmeye başlayan Prusya mavisinin kullanıldığını tespit etti. Tablo üzerinde bulunan “L daVinci” imzası, eserinin Leonardo da Vinci’ye ait olabileceği iddiasını yıllardır sanat tarihçilerini düşündürürken, yeni çalışma eserin yaratıcısının belirsizliğini korumasına rağmen yüzyıllar sonra dokunulmuş (retouching) olabileceğine işaret eden kanıtlar sundu.

Bir Rönesans Gizemi: Domitian Portresi

Gizemli Domitian tablosu, Roma imparatorlarının tasvir edildiği 12 portreden oluşan bir serinin parçasını oluşturuyor. Bu seriden 11 tanesinin Titian adlı İtalyan Rönesans sanatçisi tarafından 1536 ile 1539 yılları arasında tamamlandığı düşünülüyor. Uzmanlar, serideki 12. portre olan Domitian resminin ise farklı bir elden yapıldığına inanıyor.

Serinin İngiltere’den İspanyol Kraliyet Hanesi’ye satıldığı ancak nihayetinde 1734 yılında bir yangında yok edildiği biliniyor. Bu sırada Domitian tablosu ise 1920’lerde Londra’daki Christie’s müzayedeye çıkarıldı ve o dönemde satılmadan geri çekildi. Ardından 1939 yılında İsveç’te düzenlenen bir müzayedeyle başarıyla satılan eser, o günden beri alıcının ailesinde muhafaza ediliyor.

Bu uzun süre boyunca sanat tarihçileri tablonun gerçekten Roma imparatorları serisindeki orijinal portrelerden biri olup olmadığını sorguladı. Üstelik “L daVinci” imzasının bulunması, yaratıcıya dair soruları daha da artırdı. The Domitian’in aktardığına göre bu imza, ardından “Pinxt” diye okunan ve Latince’de “boyayan” anlamına gelen “Pinxit”in kısaltması olan bir kelimeyle takip ediliyor.

Pigmentlerin Işığa Çıkarılması

Yeni çalışmaya katılan araştırmacılar, eseri üretmek için kullanılan malzemeleri incelemeyi hedefledi ve bu sürecin doğru ışıklara dayandığını belirtti. “Tabii ki, Leonardo da Vinci tarafından oluşturulmuş olabilecek bir sanat eserinde çalışmak heyecan vericiydi. Üstelik imza zor tespit ediliyor. Arka planla kontrastı düşük ve gerçekten yalnızca tablo doğru açıdan aydınlatıldığında görünür hale geliyor,” dedi Thyr.

Araştırmacılar, kimyasal bileşenleri tanımlamak için lazer ışığını kullanan Raman spektroskopisi adlı bir yöntem kullandı. Bu kapsamda tablonun farklı bölümlerinden mikroskobik düzeyde küçük örnekler aldı ve hangi pigmentlerin kullanıldığı anlamak için bunları lzlere maruz bıraktı.

Sonuç olarak eserde 13 pigment tespit edildi. Bunlardan on ikisi Orta Çağ ve Rönesans döneminde yaygın kullanılan orijinal pigmentlerdi. Öne çıkan bazı örnekler arasında Domitian’in saç bandının kırmızı rengini veren kinaber ve imzada kullanılan karbon siyahı yer alıyor.

Maviye Doğan Ek Dokunuş

Araştırmacıların dikkatini çeken tek bir pigment vardı: Prusya mavisi. Sentetik bu pigment 18. yüzyılın başlarında üretilmeye başlamıştı ve araştırmacılar onu iki yerde tespit etti — Domitian’in kafasındaki defne tacında ve kılıcının sapındaki mavi mücevherde.

Tablonun Prusya mavisi içermesi, eserin tamamının daha yeni bir kökene sahip olduğu ya da sahte olduğu anlamına gelmiyor. Aksine araştırmacılar bunun dokunuş (retouching) kanıtı olduğunu söylüyor; yani bu işlem, kaybolmuş veya hasar görmüş bölümlere boyama eklenmesi demek.

“Belki de onarımlar yapılmış ya da tablonun bazı kısımları daha sonraki bir tarihte dokunuş geçirmiştir.”

Jakob Thyr, Uppsala Üniversitesi Kıdemli Araştırmacı Mühendisi

Çalışmanın bulguları, pigmentlerin kimyasal parmak izlerinin incelenerek bir eserin tarihinin yeniden kurulabileceğini gösteriyor. Da Vinci’nin gerçekten Domitian tablosunu yapıp yapmadığı hâlâ bilinmezken, eserinin modern bir pigmentle dokunuş geçirdiği bilindiğinde kimliği artık daha net hale geliyor.

“Tabii ki, Leonardo da Vinci tarafından oluşturulmuş olabilecek bir sanat eserinde çalışmak heyecan vericiydi. Üstelik imza tespit etmek zor. Arka planla kontrastı düşük ve gerçekten yalnızca tablo doğru açıdan aydınlatıldığında görünür hale geliyor.”

Jakob Thyr, Uppsala Üniversitesi Kıdemli Araştırmacı Mühendisi

Araştırma sonuçları Materials Today Advances dergisinde yayımlandı. Kaynaklar arasında ayrıca The Domitian’in imzaya dair aktardığı bilgiler yer alıyor.