Arizona Üniversitesi’nden araştırmacılar, yaşlanmayla birlikte hafızanın nasıl dönüştüğünü yeniden yorumlayan bir çalışma yayımladı. Hipokampus tarafından yönetilen öyküselsel hafızanın yaş ilerledikçe zayıfladığı, bunun yerine frontal korteks kontrolündeki kavramsal hafızanın daha baskın hale geldiği gözlemleniyor. Araştırmacılar, bu değişimin nöronal aşınmaya karşı bir telafi mekanizması değil, beynin biriken bilgiyi daha verimli kullanmak için kendini optimize etmesi olabileceğini savunuyor. Çalışma, Perspectives on Psychological Science dergisinde yayımlanarak yaşlanmanın yalnızca kayıp olarak görülmesine meydan okuyor.
Gelişme, nörobilim alanında uzun süredir kabul gören görüşe doğrudan bir alternatif sunuyor. Buna göre hafıza sistemlerindeki bu kayma, beynin geri çekilmesi değil, gelişimin doğal bir devamı niteliğinde. Araştırmacılar, yaşlanan insanların gençlere kıyasla beyinlerinde çok daha fazla bilgi biriktirmiş olmasının, bu dönüşümü akıllıca bir yeniden düzenleme haline getirmesi gerektiğini belirtiyor.
Beynin Kaynağı Değiştirme Biçimi
Araştırmacılar, savlarını desteklemek için birden önceki çalışmaya atıfta bulunuyor. Örneğin, benzeri değişimlerin hayatın başka dönemlerinde de yaşandığı belirtiliyor; çocukluk döneminde aynı yöndeki kayma tam tersi yönünde gerçekleşiyor. Bu bağlamda, yaşlanmayla ilgili bu değişikliklerin nöronal esnekliğin genel bir kaybını yansıtmadığı, bunun yerine kaynakların yeniden konuşlandırılması biçimi olduğu öne sürülüyor.
Beynin enerji açısından büyük taleplerle karşılaştığı biliniyor. Hipokampus’un özellikle yüksek enerji gerektirdiği düşünülünce, beynin bu kaynakları en çok ihtiyaç duyulan anlar için saklıyor olması muhtemel görünüyor. Ayrıca yaşlanma döneminde bazı nöronal bağlantıların aslında güçlendiğine dair bulgular da beynin zayıflamadığı, aksine akıllıca yeniden düzenlendiği fikrini destekliyor.
Hayvan Dünyasından Benzerlikler
Çalışma, bu dönüşümün hayvan dünyasında da benzer örnekleri olduğunu vurguluyor. Fareler yaşlandıkça daha çok tanıdık olanlara dayanma eğilimine girerken, Afrika fillerinde dişiler yaşlanmayla birlikte “sosyal bilginin depoları” haline geliyor. Araştırmacılar, insanların da benzer bir süreç yaşıyor olması olası olduğunu soruyor.
“Hayvan literatüründen elde edilen bulgular, yaşlanmayla hafıza sistemlerindeki yeniden düzenlemenin yalnızca insana özgü değil, uzun ömürlü ve karmaşık sosyal yapıya sahip türlerde yaygın bir ilke olabileceğini gösteriyor.”
Araştırmacılar
Bütün bu süreçlerin evrimsel bir amaca hizmet ediyor olması muhtemel görünüyor. Yaşlanmaya kadar ulaşma şansına sahip olanlar için öncelik, günlük hayatın ayrıntılarını hatırlamaya çalışmak yerine bilgi aktarmaya kayıyor. Araştırmacıların ileri sürdüğü bu görüş, yaşlanmanın beyinde değerlendirilme biçimini değiştirmenin ötesine geçerek Alzheimer gibi ilişkili durumlar hakkında da daha derin bir anlayış sunabilir.
Hastalık Belirtilerini Ayırma Potansiyeli
Araştırma, hastalığın gerçek belirtilerinin, doğal ve olumlu sayılan beyin değişikliklerinden daha kolay ayrılabilmesi anlamına gelebilir. Alzheimer’in erken evrelerinde hipokampus’un aşırı aktif olmasıyla ilişkilendirilmesi, hastalığın yaşlanmayla ortaya çıkması gereken doğal ve faydalı kaymayı bir şekilde bozuyor olması ihtimalini de gündeme getiriyor.
Araştırmacılar, çalışmanın yeni kanıt toplamadığını, mevcut araştırmaları yeniden yorumlayarak güçlü bir argüman ortaya koyduğunu belirtiyor. Araştırmacıların “uyarıcı yaşlanma hipotezi” olarak adlandırdığı yaklaşımın sonraki adımı, gerçek dünyadaki konuları zaman içinde izleyerek beyindeki değişiklikleri analiz etmek ve bu nöronal yeniden dağılımdan işaretler bulunup bulunamayacağını görmek olacak. Böyle bir sonuç, beynde yaşlanmaya dair yeni bir bakış açısı ve ilişkili durumların tedavisine yol açabilir.
“Normatif yaşlanmayı yalnızca çöküş hikayesi olarak incelediğimizde, aslında kaçırıyoruz.”
Nekropsikolog Fabian-Xosé Fernandez
Eski beyin, genç beynin aksine farklı şeyler için optimize edilmiştir; öncelikli olarak depolanmış uzmanlığın ve sosyal ilişkilerin paylaşımı.
Fabian-Xosé Fernandez, Psikoloji Bilimi Birliği’ne
Araştırma, Perspectives on Psychological Science dergisinde yayımlanmıştır.
İlk yorumu siz yazın
Fikrinizi bir kaynak, soru veya yapıcı karşı görüşle geliştirin.