Kambinya’nin Japonya güvenlik yardımı: Çin’den kopuş değil, bir güvence

Kambinya hükümeti, bölgedeki güvenlik seçeneklerini çeşitlendirerek kendi stratejik bağımsızlığını artırmayı hedefleyen bir “güvence” (hedge) politikası izliyor. Phnom Penh, Japonya’nın 19 Mayıs 2026’da açıkladığı Resmi Güvenlik Yardımı (OSA) paketini kabul ederken, bunu Çin‘e yöneliş olarak değil, uzun süredir daralan ortaklar listesine yeni isimler eklemek amacıyla değerlendirdi. Ülke, askeri ve diplomatik açıdan tek bir dayanağa—Çin’e—bağlı kalmadan müzakere özgürlüğünü genişletmeyi amaçlıyor.

Japonya’nın yardımı, Kambinya’nin 1982 tarihli Deniz Hukuku üzerine Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’ni (UNCLOS) meclisten geçirmesiyle paralel ilerledi. Phnom Penh bu sözleşmeyi 1983’te imzalamış ancak uzun yıllar ratifie etmemişti. Karar, ülkenin deniz alanlarını izleme yükümlülüğünü üstlenmesinin bir göstergesi olarak okundu ve Japonya’nın bölgede önderliğini yaptığı çerçeveye katılmanın bir yolu olarak görüldü.

Sıfırından gelen bir adım değil

Japonya’nın açıklaması ani bir gelişme değildi; arkasında bir yılı aşkın sessiz temeller atma süreci vardı. Kambinya Başbakanı Hun Manet, Mayıs 2025’te Tokyo’ya giderek o dönemki Japonya Başbakanı Ishiba Shigeru ile görüştü. Bu ziyaret, Japon mayın temizleyicilerinin yeniden inşa edilen Ream Deniz Üssüne yaptıkları ilk yabancı liman ziyaretiyle örtüştü.

Kambinya ordusu komutanıyla Japonya Kara Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı arasında karşılıklı ziyaretler gerçekleşti ve olası bir ordu önderliğindeki sinyal okulunun kurulması konusunda anlaşıldı. Ülke, 19 Mayıs’ta OSA’nın 13. alıcısı olarak communications (muhabere) okulu için 500 milyon yen (yaklaşık 3,2 milyon dolar) ve Kraliçe Kambinya Donanması için devriye botları aldı.

Ekipman mı, yoksa niyet mi?

Bundan sonra yapılan yorumların çoğu, bu ekipmanın Kambinya’nin gerçek tehditleriyle uyumlu olup olmadığını sorguladı. Ancak daha açığa çıkan soru, Phnom Penh’in bu paket neden hiç olmasını istediğiydi.

Kambinya’nin güvenlik kaygıları başka yerde yatıyor. Vietnam, Tayland ve Laos ile çözülmemiş sınır işaretlemesi, ülkenin stratejik hesaplamalarında topraksal güvenliği merkezde tutuyor. Tayland ile yaşanan son sınır çatışmaları bu odağı pekiştirdi.

Kambinya’nin 2022 Savunma Politikası, bu kara öncelikli yönelimi denize yayıyor; deniz kuvvetlerine askeri caydırıcılıktan ziyade korsanlık, kaçakçılık, uluslararası suçlar ve yasa dışı avcılıkla görev veriyor.

Sihanoukville, Kampot ve Koh Kong sularında gerçekleşen yasa dışı, bildirilmeyen ve regülasyonsuz (IUU) avcılık, kıyı kesiminde yaşayan hanelerin battığı balık stoklarını tüketti; Kambinya, IUU avcılık endeksinde 5 üzerinden 2.39 puan aldı.

Mevcut kapasite sınırları

Bu önceliklere sahip bir devletin, OSA’nın çoğunu şekillendiren deniz rekabeti etrafında güvenlik politikası kurması için pek fazla nedeni yok. Yine de Phnom Penh paketi yine de kabul etti; işte okunması gereken kısım burası.

Bir devriye botu, bu sorunların hiçbirini büyük ölçüde çözemez. Bir gövde ancak başkasının zaten bulduğu bir şeyi engelleyebilir ve Kambinya’nin bir şeyleri bulacak pek az kapasitesi var: kıyı radar zinciri yok, lisanslı bir kamyonetle lisanssız biri arasında ayrım yapabilecek gemi izleme sistemi yok.

Muhabere okulu birliklerin birbirleriyle konuşmasına yardımcı olur, ancak bir şeyleri görmelerine değil. Phnom Penh paketi yine de kabul etti; işte tam da burası dikkatle okunmalı.

Güvence olarak stratejik seçenek

Kambinya’nin elde ettiği şey, statükı ve daha geniş bir stratejik seçenek yelpazesiydi. Ream liman ziyareti bu sinyali taşıyordu. Yıllarca tartışmalı üs, Kambinya’nin kıyı şeridinin askeri kontrolünü fiilen Çin’e devrettiğine dair argümanın merkezindeki örnek nesneydi. Hükümetin cevabı önce Japonya gemilerine açmaktı.

UNCLOS ratification de aynı şekilde işledi. Sözleşme Kambinya’ye iddia ettiği deniz bölgeleri üzerinde hukuki statü veriyor ve buna katılmak, Phnom Penh’i Japonların bölgede önderliğini yaptığı çerçeveye dahil etti. Her iki karar da bedelsiz değildi; hükümet her birinin başkentlerde nasıl okunacağını bilerek alındı.

Bu hamlelerin hiçbiri Çin’den uzaklaşma adımı değildi. Çin’in finansmanı yolları, kanalı ve limanları inşa etmeye devam ediyor. Golden Dragon egemen Kambinya’nin en büyük ortak askeri tatbili olmaya devam ediyor.

Tek dayanaklı bağımlılığın maliyeti

Japonya paketindeki hiçbir şey, bunların yerine geçmiyor; ve Phnom Penh bunu hiç talep etmedi. Aynı zamanda Çin, Kambinya’nin en büyük yabancı yatırım kaynağı ve en büyük çift taraflı alacaklısı olmaya devam ediyor; şu anda sunulan ortakların hiçbir kombinasyonu onu on yıl içinde değiştiremez.

Kambinya bir patronu değiştiriyor değil; daha çok son dönemde fazla daralan bir listeye stratejik olarak isimler ekliyor. Başbakan Hun Sen, Mayıs 2021’de “Eğer Çin’e dayanmazsam, hangi ülkeye dayanağım olacak?” diye sorduğinde, tek bir patrona sadakatini ilan etmekten ziyade seçenek eksikliğini tanımlıyordu.

Kambinya bundan beri bu ortaklar eksikliğiyle uğraşıyor. Japonya’nın güvenlik yardımı, Avrupa pazarına erişimi koruma, ABD ile gümrük vergisi şartlarını uzlaştırma ve en az gelişmiş ülke (LDC) statüsünden yaklaşan mezuniyetle daha büyük bir çeşitlilmeye hazırlanma gibi diğer çabalara eşlik ediyor. Bunların hiçbiri Çin’in Kambinya içindeki konumunu ve etkisini değiştirmiyor; birlikte alındıklarında Phnom Penh’in reddedebileceği şeyi değiştiriyor.

Yoğunlaşmanın evde de maliyeti var. Konfeksiyon ihracatı, turizm ve inşaat büyüme modelini taşıyor ve üçü de başka yerde alınan kararlara bağlı. Tek bir patronla, Phnom Penh şartlar belirlendiğinde müzakere edecek pek az şeye sahip.

Diplomatik getiri

Her ek ortak, Kambinya’nin Çin’e bağımlılık dışında başka yeri olmadığı varsayımının fiyatını yükseltiyor. Diplomatik getiri, ekonomik getiri kadar önemli. Kambinya, 2012 ASEAN başkanlığını için yıllardır Beijing’in iradesine boyun eğdiği algılanan bir dönemden dolayı hesap veriyor; her yeni ortaklık bu tarihi ve itibarı aşındırıyor.

Japonya’nın paketinin içeriğinin ima ettiğinden daha fazla önem taşıyabileceği yer burası. Radar ve gözetleme, Kambinya’nin kendi sularını görmesini sağlar ki bu, UNCLOS ratification’in artık yükümlendiği bir şeydir ve devriye botları tek başına yapamaz.

Bu katman her iki taraf için de daha pahalıdır: Tokyo’dan süreklilik gösteren finansman ve Phnom Penh’te bunu emebilecek bir organizasyon. Bu yüzden OSA’nın ikinci aşaması, ilkinden daha fazlasını söyleyecek. Japonya bu kapasiteyi Filipinler ve Malezya’da zaten inşa etti; burada aynı şeyi yapmak yardımı daha operasyonel hale getirecek.

Açılış, sürdürülebilir bir şeyin başlangıcı olarak ele alınmayı meritir; 13. alıcıda kutu işaretlenmesi gibi değil. Kambinya’nin gerçek sorunlarına uyan yardım, törenin veremeyeceği nispi bir statü kazanır ve Phnom Penh işe yarayan her düzenlemeyi korurken yenileri olgunlaşacak.

Tokyo, Kambinya’nin yalnızca teşekkür ettiği değil, aynı zamanda güvendiği ortaklardan biri haline gelme şansına sahip.